Zarządzanie oparte na dowodach (EBM) vs. działanie nie oparte na dowodach – z przykładami

EBM koncentruje się na racjonalnym podejściu, wykorzystując dane i wiedzę do planowania działań. Pozwala to przewidywać zagrożenia i przygotowywać się na nie. Przykładem jest wdrażanie planów zarządzania kryzysowego na podstawie wcześniejszych katastrof, takich jak powodzie, czy inwestowanie w edukację, by przeciwdziałać dezinformacji. Wydaje się to bardzo naukowe, ale zapewniam, ze jest to na wskroś praktyczne, o czym poniżej.

Działania podejmowane bez dowodów często prowadzą do paniki i marnotrawienia zasobów. Przykładem może być nadmierne inwestowanie w ochronę przed wyimaginowanym wrogiem, ignorując realne zagrożenia, jak powodzie czy choroby. Tego rodzaju zarządzanie jest reaktywne, chaotyczne i krótkowzroczne. 

W Polsce głośne ataki terrorystyczne przeprowadzili, lub byli bliscy tego – student oraz wykładowca akademicki z Krakowa – osoby nie związane z islamem.

Strach często wynika z narracji, która jest nam narzucona. Współczesny świat karmi nas lękami, a jednym z nich jest podejrzliwość wobec różnych wyznań religijnych. Zniknięcie Izabeli P. na autostradzie A4 stało się sensacją, o której (rzekomo) żyła cała Polska. Mam uwierzyć, że ta sama Polska buduje swoje opinie na uprzedzeniach, emocjach, stereotypach i tendencyjnych artykułach jednej agencji prasowej, które jak kalka powielają się w jej mediach analogowych i cyfrowych?

Jednak czy zawsze to, czego się boimy, ma pokrycie w rzeczywistości?

Strach i manipulacja emocjami często prowadzą do nieprzemyślanych działań, które mogą mieć negatywne konsekwencje dla społeczeństwa. W zarządzaniu, szczególnie w sytuacjach kryzysowych, kluczowe jest podejmowanie decyzji opartych na dowodach (Evidence-Based Management, EBM). Tabela poniżej przedstawia różnice między działaniami opartymi na emocjach a racjonalnym, dowodowym podejściem. Dodatkowo, podano konkretne przykłady, które ukazują skutki obu sposobów zarządzania.

Działanie bez dowodów	Zarządzanie oparte na dowodach	Przykłady
Decyzje oparte na emocjach, opiniach lub uprzedzeniach.	Decyzje podejmowane w oparciu o dane, analizy i sprawdzone informacje.	🔴 Obwinianie migrantów za wzrost przestępczości bez analizy danych. ✅ Oparcie polityki migracyjnej na statystykach przestępczości.
Selektywny dobór danych, które pasują do narzucanej narracji.	Storytelling opiera się na analizie danych i faktów.	🔴 Firma zdecyduje się pominąć dane dotyczące negatywnych opinii klientów, aby w swojej narracji skupić się tylko na pozytywnych wynikach i stworzyć fałszywy obraz sukcesu. ✅ Firma zbiera dane dotyczące satysfakcji klientów i wykorzystuje je do poprawy swoich usług. Na podstawie rzetelnych danych, przedstawiają raporty o tym, jak różne działania wpływają na zadowolenie klientów i jakie zmiany są najskuteczniejsze.
Ignorowanie potencjalnych zagrożeń, np. klęsk żywiołowych, zamieszek.	Przewidywanie ryzyk na podstawie modeli i doświadczeń z przeszłości.	🔴 Brak zabezpieczeń przeciwpowodziowych w obszarach zagrożonych. ✅ Budowa wałów na podstawie map ryzyka powodziowego.
Powielanie narracji medialnych bez weryfikacji ich prawdziwości.	Weryfikacja informacji i odrzucanie niesprawdzonych źródeł.	🔴 Wierzenie w teorie spiskowe o lub wywiady z „byłymi" członkami danej organizacji. ✅ Weryfikacja, analiza, sięganie do oficjalnych kanałów danych organizacji.
Reagowanie na strach społeczny (np. obwinianie konkretnych grup).	Tworzenie strategii komunikacji w celu redukcji paniki i strachu.	🔴 Izolowanie migrantów w społecznościach lokalnych. ✅ Edukacyjne kampanie integracyjne ukazujące fakty i korzyści z różnorodności.
Brak planów kryzysowych lub opieranie ich na spekulacjach.	Tworzenie i wdrażanie planów na podstawie analizy danych i scenariuszy.	🔴 Brak procedur w razie masowej epidemii. ✅ Opracowanie planu pandemii na podstawie doświadczeń COVID-19.
Nieprzemyślane alokowanie zasobów w odpowiedzi na bieżące emocje.	Efektywne zarządzanie zasobami w oparciu o priorytety i dowody.	🔴 Przeznaczenie ogromnych funduszy na walkę z „wyimaginowanym wrogiem". ✅ Inwestowanie w infrastrukturę obronną, zdrowotną i edukację.
Podejmowanie działań krótkowzrocznych, bez uwzględnienia skutków długoterminowych.	Wdrażanie rozwiązań przemyślanych i trwałych, zgodnych z dowodami.	🔴 Wprowadzenie surowych ograniczeń bez konsultacji społecznych, co wywołuje zamieszki. ✅ Zorganizowanie konsultacji w sprawie zmian politycznych, aby zyskać społeczne poparcie.

Czy zatem nie powinniśmy bardziej krytycznie podchodzić do tego, kto i dlaczego próbuje wywołać w nas strach? W wykładzie pt. Bezpiecznie już było gen. Roman Polko mówi o współczesnych zagrożeniach, bezpieczeństwie i mechanizmach strachu. Strach to potężne narzędzie manipulacji. Nauczmy się oddzielać rzeczywistość od stereotypów i nie dajmy sobą sterować. Polecam także film o chorobie noblowskiej w stopce. Więcej w linku poniżej.

Co powiedzą o Tobie byłe dziewczyny/byli chłopcy?

Zarządzanie oparte na dowodach pozwala uniknąć chaosu i niepotrzebnych napięć społecznych, zwiększając skuteczność podejmowanych działań. Przykłady pokazują, że decyzje bazujące na faktach budują zaufanie społeczne, wzmacniają odporność na kryzysy i sprzyjają długoterminowej stabilności. Z kolei działania podejmowane bez dowodów, choć mogą wydawać się szybkie i adekwatne, często pogłębiają problemy i prowadzą do eskalacji strachu, nienawiści i uprzedzeń.

Jesteś w stanie uwierzyć w narrację, jeśli jest w niej odwołanie do badań i statystyk? Narracja oparta na danych i przypadkach może być migawkowa i lokalna. Dane mogą nie być do zweryfikowania. Pisanie w oparciu o urażoną dumę byłych członków ma taką samą wartość jak opinia o Tobie, bazująca na osądach obrażonych, zniechęconych byłych znajomych. Może być to ciekawa, pełna smaczków opowieść, ale czy naprawdę jest oparta na faktach? Czy pisarz ustalił z czytelnikiem, że mówi o opiniach, a nie o rzeczywistych zdarzeniach, liczbach i faktach? Kluczowe jest, by w każdej sytuacji – także kryzysowej – kierować się faktami, a nie emocjami czy stereotypami. Naukowiec też moze tworzyć fikcje, a dziennikarz równoległą rzeczywistość. Trudne czasy.

W sytuacjach kryzysowych (np. katastrofy naturalne, pandemie, kryzysy gospodarcze) EBM pozwala na podejmowanie szybkich i skutecznych decyzji, opartych na faktach i analizach, a nie na spekulacjach czy emocjach.

EBM jest niezwykle praktyczne 

EBM jest niezwykle praktyczne, gdyż pomaga w podejmowaniu decyzji, które są oparte na faktach i dowodach, zamiast emocjach, uprzedzeniach czy intuicji. Jego zastosowanie w ocenach decyzji medialnych, kryzysowych, przedsiębiorczych oraz w edukacji zapewnia obiektywność, precyzyjność i skuteczność. Wprowadzenie EBM do praktyki zarządzania i decyzyjności daje możliwość lepszego reagowania na wyzwania współczesnego świata, jednocześnie budując zaufanie i transparentność w różnych dziedzinach życia.

Źródła: 

1. Roman Polko, Paulina Polko, Rozgromić konkurencję: Sprawdzone w boju strategie dowodzenia, motywowania i zwyciężania, wyd. Wyd. 2 rozsz, Wydawnictwo Helion, Gliwice op. 2014 (Onepress Exclusive).
2. Dawid Myśliwiec, Byłem na konferencji o strukturyzacji wody! 2024 (Uwaga! Naukowy Bełkot) https://www.youtube.com/watch?v=nhiJE2U6WYY.

więcej

Poziomy świadomości Gravesa a Zarządzanie oparte na dowodach EBM

Model poziomów świadomości Gravesa (systemów wartości) znajduje zastosowanie w zarządzaniu opartym na dowodach (Evidence-Based Management, EBM) przez umożliwienie głębszego zrozumienia, jak różne poziomy świadomości wpływają na proces podejmowania decyzji, motywacje i interpretację dowodów w organizacjach. Dzięki temu liderzy i menedżerowie mogą lepiej dostosować swoje strategie i metody zarządzania, aby były bardziej skuteczne i zrozumiałe dla pracowników, którzy reprezentują różne poziomy świadomości.

Poziomy świadomości Gravesa opisują ewolucję ludzkiej świadomości przez osiem podstawowych poziomów, z których każdy charakteryzuje się unikalnym systemem wartości, przekonań i sposobem myślenia. Model ten tłumaczy, jak różne osoby i grupy mogą funkcjonować na odmiennych poziomach świadomości, co prowadzi do różnorodnych sposobów radzenia sobie z wyzwaniami, interpretowania rzeczywistości i rozwiązywania problemów. Każdy poziom świadomości jest reprezentowany przez kolor:

1. Beżowy – świadomość przetrwania, instynktowne działania.
2. Purpurowy – myślenie magiczne, więzi plemienne, bezpieczeństwo w grupie.
3. Czerwony – egocentryzm, ekspresja siły, dominacja.
4. Niebieski – struktura, porządek, zasady i autorytet.
5. Pomarańczowy – indywidualizm, sukces, innowacja, rywalizacja.
6. Zielony – empatia, wspólnota, równowaga i współpraca.
7. Żółty – elastyczność, systemowe myślenie, adaptacja do zmian.
8. Turkusowy – holizm, świadomość globalna, zrównoważony rozwój.

Każdy poziom świadomości odzwierciedla zmiany w wartościach i postawach, które pojawiają się wraz z rosnącą zdolnością jednostki lub społeczności do adaptacji w obliczu coraz bardziej złożonych wyzwań. Model Gravesa jest szeroko stosowany w rozwoju osobistym, zarządzaniu, psychologii organizacyjnej i edukacji, pomagając w rozumieniu różnorodnych perspektyw oraz w dostosowywaniu metod komunikacji i współpracy. 

Oto kilka przykładów, jak poziomy świadomości Gravesa mogą wpływać na zarządzanie oparte na dowodach:

1. Dopasowanie przekazu – Dowody powinny być prezentowane w sposób zrozumiały i zgodny z wartościami na poziomie świadomości odbiorcy. Na przykład pracownicy na poziomie niebieskim (ceniący zasady i stabilność) mogą bardziej przekonać się do dowodów wspierających utrzymanie struktury i zgodność z procedurami. Z kolei osoby na poziomie pomarańczowym (innowacja, rywalizacja) będą bardziej otwarte na dane dotyczące wyników i sukcesów organizacyjnych.

2. Akceptacja zmian – Zarządzanie oparte na dowodach często wiąże się z wprowadzaniem nowych praktyk opartych na najlepszych dostępnych danych. Jednakże gotowość do przyjęcia zmian zależy od poziomu świadomości pracowników. Na przykład pracownicy na poziomie zielonym mogą być bardziej otwarci na dowody przemawiające za korzyściami wspólnotowymi i współpracą, natomiast poziomy bardziej hierarchiczne mogą wymagać dowodów związanych z bezpieczeństwem i kontrolą.

3. Rozwój organizacyjny – Zrozumienie poziomów świadomości ułatwia tworzenie strategii rozwoju opartego na dowodach, które są dopasowane do kultury organizacyjnej. W organizacjach z dominującymi poziomami pomarańczowym i zielonym, które sprzyjają innowacyjności i współpracy, można skutecznie wprowadzać dowody promujące zmiany i eksperymentowanie. Natomiast organizacje, które dominują poziomy niższe, mogą lepiej przyswajać dowody nawiązywane do wartości bezpieczeństwa, stabilności czy tradycji.

4. Wzmacnianie dowodów zgodnych z wartościami – W zarządzaniu opartym na dowodach kluczowe jest, by dane były nie tylko prawdziwe, ale także zrozumiane i akceptowane. Graves pomaga liderom dostrzegać, jakie typy dowodów mogą być najbardziej przekonujące na różnych poziomach świadomości. Dzięki temu menedżerowie mogą wzmacniać dowody, które rezonują z dominującymi wartościami ich zespołu, zwiększając zaangażowanie i akceptację proponowanych rozwiązań.

Podsumowując, model Gravesa wspiera EBM przez dostosowanie przekazu i strategii do poziomu świadomości pracowników. Umożliwia to lepsze wykorzystanie dowodów w zarządzaniu, wspierając akceptację i zrozumienie nowych praktyk oraz zwiększając ich efektywność.

więcej