Odpowiedź na kryzys zaufania do decyzji: Data journalism

W świecie, w którym decyzje podejmowane są szybciej niż kiedykolwiek, a dostęp do informacji jest niemal nieograniczony, rośnie paradoks: mimo nadmiaru danych, zaufanie do decyzji — zarówno politycznych, biznesowych, jak i medialnych — spada. Ludzie coraz częściej pytają: „Na jakiej podstawie to zostało ustalone?”, „Czy to jest prawda?”, „Kto to sprawdził?”. W tym kontekście data journalism i Evidence-Based Management nie są tylko technikami — są odpowiedzią na kryzys legitymacji (deficyt przejrzystości).

Data journalism, czyli dziennikarstwo oparte na danych, powstało jako reakcja na rosnącą potrzebę przejrzystości w mediach. Zamiast opierać się na opiniach czy pojedynczych relacjach, dziennikarze analizują zbiory danych, pokazują wzorce, wizualizują zależności i ujawniają systemowe problemy. To nie tylko forma narracji — to metoda weryfikacji.

Evidence-Based Management, z kolei, to podejście do zarządzania, które zakłada, że decyzje powinny być podejmowane na podstawie najlepszych dostępnych dowodów: badań naukowych, danych organizacyjnych, doświadczenia praktyków i wartości interesariuszy. To nie jest moda — to konieczność w świecie, gdzie intuicja bywa zawodna, a presja decyzyjna ogromna.

W świecie, gdzie każdy może mówić wszystko — liczy się tylko to, co można pokazać.

Obie praktyki — dziennikarstwo danych i EBMnt — odpowiadają na ten sam problem: jak podejmować decyzje, które są nie tylko skuteczne, ale też uzasadnione? Jak budować zaufanie w świecie, w którym każdy może mówić wszystko, ale nie każdy potrafi pokazać, skąd to wie?

Fot. Mido Makasardi | pexels.com

Wspólnym mianownikiem jest metodologia. Zarówno dziennikarz, jak i menedżer muszą umieć formułować pytania badawcze, dobierać źródła, analizować dane i komunikować wyniki w sposób zrozumiały. Muszą też być gotowi na rewizję — bo dane nie są dogmatem, lecz punktem wyjścia do rozmowy.

W praktyce, data journalism może wspierać EBMnt w wielu obszarach: raporty o rynku pracy mogą pomóc działom HR w projektowaniu polityki zatrudnienia; analizy budżetowe publikowane przez media mogą zwiększać presję na transparentność w sektorze publicznym; wizualizacje dotyczące zdrowia psychicznego mogą wpływać na decyzje strategiczne w firmach.

Ale to działa też w drugą stronę. Organizacje, które stosują EBMnt, generują dane, które mogą zasilać dziennikarstwo danych. Tworzy się ekosystem, w którym decyzje są nie tylko podejmowane, ale też komunikowane w sposób przejrzysty, weryfikowalny i odpowiedzialny.

Schemat stworzony przy użyciu Microsoft Copilot (2025), na podstawie instrukcji autora.

W świecie, w którym zaufanie jest walutą, a dane są surowcem, data journalism i Evidence-Based Management nie konkurują ze sobą. One mówią tym samym językiem — językiem faktów, który pozwala budować decyzje, które mają sens.

więcej

Neuroróżnorodność w rekrutacji: empatia, kompetencje i granice pseudonauki

Dyskusje o neuroróżnorodności w miejscu pracy coraz częściej pojawiają się w kontekście rekrutacji. To pozytywny sygnał — rośnie świadomość, że osoby neuroatypowe (np. z ADHD, autyzmem, dysleksją) mogą funkcjonować inaczej, ale równie skutecznie. Jednak czasem ta rozmowa skręca w stronę, która bardziej przypomina pseudonaukę niż profesjonalne podejście oparte na faktach.

Wyobraźmy sobie sytuację: kandydat w rozmowie rekrutacyjnej odpowiada zdawkowo, nie na temat, trudno nawiązać kontakt. W komentarzach pojawiają się głosy: „Może ta osoba jest neuroatypowa, bądź bardziej wyrozumiała!” albo „Nie przyszło Ci do głowy, że to może być autyzm?”. Intencja — empatia — jest cenna. Ale czy wystarczy, by zignorować wymagania stanowiska?

Tu właśnie pojawia się napięcie między dwoma podejściami. Z jednej strony mamy reakcje emocjonalne, często oparte na domniemaniach, które zakładają, że każde nietypowe zachowanie musi wynikać z neuroróżnorodności. Z drugiej strony — profesjonalne podejście, które nie ignoruje empatii, ale opiera się na faktach, obserwacjach i wymaganiach konkretnej roli.

Pseudonaukowe podejście zakłada, że nietypowe zachowanie to automatycznie sygnał neuroatypowości. W efekcie może prowadzić do faworyzowania kandydatów na podstawie przypuszczeń, a nie kompetencji. Co gorsza, może też prowadzić do niesprawiedliwego traktowania innych kandydatów, którzy nie wpisują się w ten schemat. To podejście ignoruje realne potrzeby stanowiska i odrzuca obiektywne kryteria oceny.

Empatia nie polega na rezygnacji z kryteriów — polega na mądrym ich zastosowaniu.

Z kolei podejście oparte na EBM — Evidence-Based Management — nie zakłada przyczyn bez dowodów. Jeśli komunikacja jest trudna, rekruter może dostosować formę rozmowy (np. pytania pisemne, zadania praktyczne), ale nadal ocenia realne kompetencje. Empatia nie wyklucza profesjonalizmu. Wręcz przeciwnie — pozwala stworzyć warunki, w których każdy kandydat może pokazać swoje mocne strony, bez obniżania standardów.

Warto więc pamiętać, że:

• neuroróżnorodność nie zwalnia z oceny kompetencji,
• empatia nie oznacza rezygnacji z wymagań,
• profesjonalizm nie wyklucza zrozumienia.

Fot. Tara Winstead | pexels.com

Rekrutacja to nie test neurotypu, lecz ocena dopasowania do roli. Jeśli komunikacja jest kluczowa, to musi być oceniana. Jeśli nie jest — można ją obejść, ale nie ignorować. I choć ciekawość co do neuroatypowości może się pojawić, nie może wpływać na decyzję, jeśli nie ma związku z kompetencjami.

Dla menedżera HR podejście oparte na EBM (Evidence-Based Management) to nie tylko narzędzie oceny, ale sposób na budowanie sprawiedliwego i skutecznego procesu rekrutacyjnego. Dzięki EBM można projektować rozmowy kwalifikacyjne tak, by były bardziej trafne diagnostycznie — czyli faktycznie mierzyły to, co ma znaczenie dla danego stanowiska. Zamiast polegać na intuicji czy stereotypach, menedżer korzysta z danych, obserwacji i sprawdzonych metod, by ocenić kompetencje kandydata. To podejście pozwala też lepiej dokumentować decyzje rekrutacyjne, co jest szczególnie ważne w kontekście zgodności z przepisami prawa pracy i polityką równego traktowania. W praktyce EBM pomaga oddzielić to, co istotne (np. zdolność do współpracy, rozwiązywania problemów), od tego, co powierzchowne (np. styl komunikacji odbiegający od normy), dając szansę każdemu kandydatowi na uczciwą ocenę.

Zanim zaprojektujesz proces rekrutacyjny, zapoznaj się z aktualnymi badaniami dotyczącymi skutecznych metod oceny kompetencji, wpływu neuroróżnorodności na funkcjonowanie zawodowe oraz praktyk HR wspierających inkluzywność. Korzystaj z recenzowanych źródeł (np. Sustainability, Equality, Diversity and Inclusion, Academy of Management Review) oraz studiów przypadków firm wdrażających programy neuroinkluzji. Ten etap pozwala uniknąć błędnych założeń, pseudonaukowych uproszczeń i nieświadomej dyskryminacji. To także punkt wyjścia do tworzenia narzędzi oceny, które są trafne, sprawiedliwe i zgodne z aktualną wiedzą.

W tym sensie neuroróżnorodność nie jest wymówką — jest zaproszeniem do mądrzejszego projektowania procesów rekrutacyjnych. Takich, które nie bazują na domysłach, lecz na sprawdzonych danych. Które nie ulegają emocjom, lecz opierają się na świadomej obserwacji. Które nie dryfują w stronę pseudonauki, lecz zakorzeniają się w rzetelnej, empatycznej praktyce.

więcej

Historia Evidence-Based Medicine i narodziny Evidence-Based Management

Evidence-Based Medicine (EBM) – medycyna oparta na dowodach – to podejście, które dziś wydaje się fundamentem nauk medycznych. Jego istotą jest podejmowanie decyzji klinicznych na podstawie najlepszych dostępnych dowodów naukowych, w połączeniu z doświadczeniem lekarza i wartościami pacjenta. Choć koncepcja EBM narodziła się formalnie dopiero w XX wieku, jej korzenie sięgają czasów, gdy zaczęto stopniowo zastępować intuicję i tradycję systematyczną obserwacją oraz eksperymentem.

Średniowieczne początki – fundamenty empiryzmu

• Świat islamu (IX–XIII w.): Lekarze arabscy, tacy jak Rhazes (Al-Razi) i Avicenna (Ibn Sina), kładli nacisk na obserwację kliniczną i systematyczne dokumentowanie przypadków. To w średniowiecznym świecie arabskim po raz pierwszy sformułowano zasadę odróżniania doświadczenia od spekulacji filozoficznej.

„Jeśli lekarz potrafi leczyć za pomocą pożywienia, a nie leków, to odnosi sukces. Jeśli jednak musi używać leków, powinny to być proste środki, a nie złożone preparaty.”
— Muhammad ibn Zakariya al-Razi, Kitab al-Hawi PM

• Europa średniowieczna: Choć dominowała scholastyka i autorytet Galena, stopniowo pojawiały się praktyki kliniczne oparte na obserwacji pacjentów, np. w szpitalach monastycznych. Był to etap przygotowujący grunt pod nowożytne przełomy naukowe.

Nowożytność – przełom eksperymentu i obserwacji

• XVI–XVII wiek: Rewolucja naukowa w Europie wprowadziła metodę eksperymentalną do badań przyrodniczych. Francis Bacon wskazywał na potrzebę indukcyjnej metody opartej na doświadczeniu, a William Harvey (1628) opisał krążenie krwi dzięki obserwacji i eksperymentom.

• James Lind (1747): szkocki lekarz, który przeprowadził jedno z pierwszych kontrolowanych badań klinicznych na marynarzach cierpiących na szkorbut, dowodząc skuteczności cytrusów.

XIX wiek – narodziny nowoczesnej mikrobiologii i statystyki

• Louis Pasteur i Robert Koch: twórcy nowoczesnej mikrobiologii, których eksperymenty pozwoliły zrozumieć rolę drobnoustrojów w chorobach i położyły fundamenty higieny i szczepień.

• Rozwój statystyki i epidemiologii klinicznej umożliwił systematyczną analizę danych medycznych, co stało się podwaliną EBM.

XX wiek – formalizacja Evidence-Based Medicine

• Archie Cochrane (1909–1988): brytyjski epidemiolog, który w książce Effectiveness and Efficiency (1972) podkreślił konieczność oparcia medycyny na rzetelnych dowodach, a nie tradycji.

• David Sackett i McMaster University (lata 80. i 90.): wprowadzili pojęcie współczesnego EBM, integrując dowody naukowe z doświadczeniem klinicysty i wartościami pacjenta.

• Cochrane Collaboration (1993): globalna inicjatywa promująca systematyczne przeglądy literatury, utrwaliła metodologię EBM.

Od Evidence-Based Medicine do Evidence-Based Management

• Lata 90. i początek XXI wieku: sukces EBM w medycynie zainspirował menedżerów i badaczy organizacji. Skoro lekarze mogą podejmować decyzje oparte na dowodach, dlaczego nie mieliby tego robić menedżerowie, politycy czy nauczyciele?

• Jeffrey Pfeffer i Robert Sutton (2006): w książce Hard Facts, Dangerous Half-Truths, and Total Nonsense pokazali, jak zastosować zasady EBM w zarządzaniu. Tak narodziło się Evidence-Based Management (EBMgt) – podejście, w którym decyzje menedżerskie opiera się na najlepszych dostępnych dowodach, danych organizacyjnych i doświadczeniu liderów.

Abu Bakr Muhammad Ibn Zakariya Al-Razi

Historia EBM pokazuje stopniowy proces przechodzenia od intuicji i tradycji do systematycznej, empirycznej metody badawczej. Od średniowiecznych obserwacji Rhazesa i Avicenny, przez eksperymenty Lind’a i odkrycia Pasteura, po formalizację EBM w XX wieku, nauka stała się coraz bardziej dowodowa. Inspiracja medycyną dowodową doprowadziła do narodzin Evidence-Based Management, rozszerzając wpływ tej metodologii na decyzje w biznesie i zarządzaniu.

Bibliografia i źródło zdjecia

Ahmed, Jaafar O.; Kakamad, Karwan K.; Najmadden, Zana B.; Saeed, Sarhang I. (2024): Abu Bakr Muhammad Ibn Zakariya Al-Razi (Rhazes) (865-925): The Founder of the First Psychiatric Ward. w: Cureus 16 (7), e64601. DOI: 10.7759/cureus.64601.

więcej

Randomizowane kontrolowane badania kliniczne (RCT)

Randomizowane kontrolowane badania kliniczne (RCT) są uważane za „złoty standard” w eksperymentach medycznych. Polegają na losowym przydzielaniu uczestników do grup badawczych, takich jak grupa eksperymentalna (otrzymująca nowe leczenie) i grupa kontrolna (otrzymująca placebo lub standardowe leczenie). Dzięki temu można obiektywnie ocenić skuteczność i bezpieczeństwo interwencji medycznych. RCT są kluczowym elementem medycyny opartej na faktach (EBM) i są stosowane nie tylko w medycynie, ale także w innych dziedzinach, takich jak psychologia czy nauki społeczne.

Badania RCT mogą być bardzo przydatne w zarządzaniu, zwłaszcza w obszarze podejmowania decyzji opartych na dowodach. Mogą być stosowane do testowania różnych strategii zarządzania, polityk organizacyjnych czy metod szkoleniowych. Na przykład, jeśli firma chce wdrożyć nowy sposób motywowania pracowników, może przeprowadzić RCT, aby sprawdzić, czy rzeczywiście przynosi on lepsze rezultaty w porównaniu do obecnych praktyk. Takie badania pozwalają na minimalizowanie ryzyka błędów decyzyjnych, a także pomagają zrozumieć, które interwencje są najbardziej skuteczne. 

więcej

Rzetelność: bazy fact-checkingowe

W erze cyfrowej, gdzie informacje rozprzestrzeniają się błyskawicznie, rzetelność danych ma kluczowe znaczenie. Fact-checking, czyli weryfikacja faktów, staje się nieodzownym elementem codziennego funkcjonowania mediów, instytucji, a także indywidualnych użytkowników. Bazy fact-checkingowe odgrywają w tym procesie niezwykle istotną rolę.

1. Czym są bazy fact-checkingowe?

Bazy fact-checkingowe to specjalistyczne platformy internetowe, które zajmują się analizą i weryfikacją prawdziwości informacji. W ich bazach znajdują się zbiory faktów, twierdzeń oraz odpowiednich weryfikacji opartych na rzetelnych źródłach. Ich celem jest oddzielanie prawdy od dezinformacji oraz dostarczanie użytkownikom zweryfikowanych danych.

2. Jakie bazy fact-checkingowe są najbardziej popularne?

Poniżej przedstawiamy kilka popularnych baz fact-checkingowych wraz z ich charakterystyką:

• PolitiFact: Ocena wiarygodności danych. Weryfikuje dane pod kątem ich pochodzenia, dokładności i zgodności z faktami. Pomaga w eliminacji danych, które mogą być błędne lub zmanipulowane.

• Full Fact: Weryfikacja informacji. Baza sprawdzająca fakty i twierdzenia w polityce, biznesie oraz innych dziedzinach, bazując na autorytetach.

• Reuters Fact Check: Zgodność z istniejącymi dowodami. Weryfikuje informacje i zapewnia ich spójność z poprzednimi badaniami i źródłami.

• AFP Fact Check: Przejrzystość procesów. Baza oferująca pełną dokumentację i źródła wykorzystane w procesie weryfikacji informacji.

• Snopes: Ochrona przed dezinformacją. Weryfikuje informacje i pomaga oddzielić prawdziwe dane od dezinformacji, szczególnie w obszarze mediów.

2.1. Google

Google oferuje narzędzia do weryfikacji faktów, które są częścią jego zestawu narzędzi do wyszukiwania. Jeden z takich narzędzi to Fact Check Tools, które umożliwiają wyszukiwanie faktów na różne tematy i osoby. Użytkownicy mogą przeszukiwać bazy danych fakt-checkingowych, aby sprawdzić wiarygodność różnych twierdzeń i informacji.

2.2. Microsoft

Microsoft prowadzi projekt Trustworthy AI, który koncentruje się na weryfikacji wiarygodności danych i wykrywaniu fałszywych informacji. Projekt ten obejmuje rozwój mechanizmów do wykrywania fałszywych treści, takich jak deepfake, oraz zapewnienie, że algorytmy są uczciwe i niezawodne. Microsoft również wspiera projekt Fact-Check Insights, który oferuje globalną bazę danych fakt-checkingowych dla badaczy, dziennikarzy i technologów.

2.3. W Polsce

W Polsce istnieje kilka baz fact-checkingowych. Jedną z najbardziej znanych jest Demagog. Demagog jest pierwszą polską organizacją zajmującą się weryfikacją faktów. Od 2014 roku weryfikują oni wypowiedzi polityków, sprawdzają obietnice wyborcze, walczą z fałszywymi informacjami i dezinformacją. Organizacja ta jest również członkiem międzynarodowej sieci weryfikatorów faktów (International Fact-Checking Network - IFCN) oraz Europejskiego Stowarzyszenia Standardów Weryfikacji Faktów (European Fact-Checking Standards Network - EFCSN).

3. Dlaczego fact-checking jest tak ważny?

Fact-checking odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu rzetelności informacji. W czasach, gdy dezinformacja może mieć poważne konsekwencje społeczne i polityczne, niezależne bazy fact-checkingowe pomagają w identyfikacji i eliminacji nieprawdziwych informacji. Umożliwiają one podejmowanie decyzji opartych na zweryfikowanych danych, co jest szczególnie istotne w zarządzaniu, polityce i innych dziedzinach, gdzie dokładność informacji ma kluczowe znaczenie.

Markus Winkler/pexels.com

4. Zastosowanie baz fact-checkingowych w zarządzaniu

Evidence-Based Management (EBM), czyli zarządzanie oparte na dowodach, korzysta z baz fact-checkingowych w celu weryfikacji danych używanych do podejmowania decyzji. Dzięki temu menedżerowie mogą podejmować bardziej świadome i trafne decyzje, minimalizując ryzyko błędów wynikających z nieprawdziwych informacji. Oto kilka aspektów, w których bazy fact-checkingowe wspierają procesy zarządzania:

• Ocena wiarygodności danych: Bazy takie jak PolitiFact pomagają w ocenie, czy dane są wiarygodne i zgodne z faktami.

• Weryfikacja informacji: Full Fact zapewnia rzetelność danych wykorzystywanych w procesach decyzyjnych.

• Przejrzystość procesów: AFP Fact Check oferuje pełną dokumentację procesu weryfikacji, zwiększając transparentność decyzji.

• Aktualność danych: Regularnie aktualizowane bazy, takie jak The Washington Post Fact Checker, zapewniają dostęp do najnowszych i najbardziej wiarygodnych informacji.

5. Przyszłość baz fact-checkingowych

Wraz z rozwojem technologii i wzrostem ilości dostępnych danych, rola baz fact-checkingowych będzie stawać się coraz ważniejsza. Automatyzacja procesów weryfikacji, sztuczna inteligencja oraz współpraca międzynarodowa przyczynią się do zwiększenia efektywności i zasięgu fact-checkingu.

Podsumowując, bazy fact-checkingowe są niezastąpionym narzędziem w walce z dezinformacją. Dzięki nim możliwe jest podejmowanie decyzji opartych na rzetelnych i zweryfikowanych danych, co ma kluczowe znaczenie w zarządzaniu, polityce oraz innych dziedzinach życia społecznego.

więcej

Scoping Review

Scoping Review to metoda przeglądu literatury, której celem jest zrozumienie i mapowanie dostępnych dowodów w danym obszarze badawczym. W odróżnieniu od systematycznego przeglądu, scoping review koncentruje się na szerokim przedstawieniu zakresu badań, identyfikacji kluczowych tematów, teorii i metod oraz zrozumieniu luki w wiedzy. Scoping review jest szczególnie użyteczne, gdy temat jest szeroki, zróżnicowany lub słabo zbadany, co umożliwia określenie, jakie badania zostały już przeprowadzone i które obszary wymagają dalszego zgłębienia.

Dla badaczy pracujących w ramach Evidence-Based Practice (EBP) i Evidence-Based Management (EBM), scoping review stanowi istotne narzędzie do początkowej fazy procesu badawczego. Pomaga zidentyfikować kluczowe zagadnienia, istniejące dowody oraz potencjalne luki, które mogą wymagać dalszego badania lub rozwoju. Daje to solidną podstawę do podejmowania decyzji opartych na dowodach, wprowadzania najlepszych praktyk oraz skutecznego zarządzania, które są fundamentem zarówno w praktyce zawodowej, jak i w zarządzaniu organizacjami.

Scoping review dostarcza kompleksowego obrazu istniejącej wiedzy, co pozwala badaczom i praktykom EBP oraz EBM na lepsze ukierunkowanie swoich działań badawczych, podejmowanie świadomych decyzji oraz poprawę jakości praktyki zawodowej i zarządzania na podstawie rzetelnych, zróżnicowanych dowodów.

Inspiracje: 

1. Hanan Khalil, Danielle Pollock, Patricia McInerney, Catrin Evans, Erica B. Moraes, Christina M. Godfrey, Lyndsay Alexander, Andrea Tricco, Micah D. J. Peters, Dawid Pieper, Ashrita Saran, Daniel Ameen, Petek Eylul Taneri, Zachary Munn, Automation tools to support undertaking scoping reviews, „Research synthesis methods“ 6/15 (2024), s. 839–850.
2. Zachary Munn, Micah D. J. Peters, Cindy Stern, Catalin Tufanaru, Alexa McArthur, Edoardo Aromataris, Systematic review or scoping review? Guidance for authors when choosing between a systematic or scoping review approach, „BMC medical research methodology“ 1/18 (2018), s. 143.

więcej

Przykłady „halucynacji”

W kontekście Evidence-Based Practice (EBP) i Evidence-Based Management (EBM), „halucynacje” algorytmów mogą być szczególnie problematyczne, ponieważ mogą prowadzić do podejmowania decyzji na podstawie nieprawidłowych lub nieistniejących danych.

Zjawisko „halucynacji” algorytmów

Zjawisko „halucynacji” algorytmów, szczególnie w kontekście uczenia maszynowego i generatywnej sztucznej inteligencji, odnosi się do sytuacji, w której model AI generuje informacje lub odpowiedzi, które są nieprawdziwe lub nie mają oparcia w rzeczywistych danych. Halucynacje mogą przybierać różne formy, takie jak:

• Tworzenie fikcyjnych faktów: Algorytm może „wymyślić” dane lub zdarzenia, które nigdy nie miały miejsca.

• Niewłaściwe odpowiedzi: Model może udzielać odpowiedzi, które są logicznie niepoprawne lub nie mają sensu w danym kontekście.

• Przekręcanie faktów: Algorytm może nieprawidłowo zinterpretować informacje, co prowadzi do błędnych wniosków.

Przykłady „halucynacji” menedżerskich po zażyciu AI

1. Planowanie strategiczne: Menedżerowie mogą używać algorytmów ML do analizy trendów rynkowych i przewidywania przyszłych zmian, co pozwala na tworzenie bardziej trafnych strategii biznesowych. Halucynacje w algorytmach mogą prowadzić do tworzenia planów opartych na błędnych założeniach, co może skutkować nieefektywnymi decyzjami i stratami finansowymi.

2. Innowacje w modelu biznesu: Firmy mogą wykorzystać algorytmy ML do wprowadzania innowacji w swoich modelach biznesu, takich jak personalizacja oferty, dynamiczne ustalanie cen, czy automatyzacja procesów. Halucynacje w tych algorytmach mogą prowadzić do błędnych decyzji, takich jak niewłaściwe rekomendacje produktowe, błędne ustalenia cen lub niewłaściwe automatyczne przetwarzanie danych.

3. Optymalizacja zasobów: Menedżerowie mogą wykorzystywać ML do analizy operacji biznesowych i optymalizacji alokacji zasobów. Jeśli algorytm generuje halucynacje, może to prowadzić do nieodpowiedniego przydzielania zasobów, co z kolei może skutkować spadkiem efektywności i zwiększeniem kosztów operacyjnych.

Podobne przykłady halucynacji mogą prowadzić do problemów, zwłaszcza gdy są używane w kontekście generowania treści dla szerokiej publiczności lub w procesach decyzyjnych, gdzie precyzja i prawdziwość danych są kluczowe.

Fot. cottonbro studio: pexels.com

więcej

Generative Artificial Intelligence (GenAI)

Generative Artificial Intelligence (ang. generative artificial intelligence, generative AI, GenAI) to dziedzina sztucznej inteligencji, która zajmuje się tworzeniem nowych danych lub treści przy użyciu modeli AI. Obejmuje ona różnorodne technologie i techniki, takie jak generowanie tekstu, obrazów, dźwięków (dzieł sztuki) czy innych form danych. Modele te uczą się na podstawie dużych zbiorów danych i są w stanie tworzyć treści, które często trudno odróżnić od tych stworzonych przez człowieka.

Fot. cottonbro studio https://www.pexels.com

GenAI poza generowaniem kodu, tworzeniem podsumowań czy pomocy w pisaniu e-maili, uzupełnia możliwości edytorów tekstu poprzez automatyczne sprawdzanie stylistyki tekstu, generowanie artykułów, opowiadań, poezji czy innych tekstów. Z naszego punktu widzenia znajduje zastosowanie także w:

• Evidence-Based Practice (EBP): generowanie rekomendacji, raportów i syntezowanie wyników badań dla wsparcia decyzji w praktyce opartej na dowodach. Oczekuje się, że GenAI w EBP pomoże w szybszym i bardziej precyzyjnym dostępie do najnowszych badań w naukach medycznych, farmacji i zarządzaniu (decyzje menedżerskie), a także ułatwi wdrażanie najlepszych praktyk klinicznych.

• Evidence-Based Management (EBM): generowanie analiz i raportów dla wsparcia decyzji zarządczych opartych na dowodach. Oczekuje się, że GenAI w EBM przyczyni się do lepszego zarządzania zasobami, optymalizacji procesów biznesowych i zwiększenia efektywności operacyjnej.

W kontekście zarządzania, GenAI może znacząco poprawić efektywność operacyjną i wspierać podejmowanie bardziej świadomych decyzji. Technologia ta nie tylko przyspiesza procesy tworzenia, ale także otwiera nowe możliwości dla kreatywności i innowacji. 

Fot.cottonbro studio: pexels.com

więcej

Unikalne podejście badawcze

Konfraternia Naukowa Badań Dowodowych realizuje unikalne podejście badawcze w naukach o zarządzaniu i jakości. Zespół w składzie Adam Jabłoński, Marek Jabłoński, Daniel Dulęba, Mariusz Glenszczyk oraz Piotr Janulek koncentruje swoją działalność na ewolucyjnym połączeniu metodologii wypracowanych w medycynie opartej na dowodach (Evidence-Based Medicine) z naukami o zarządzaniu.

Fundamentem prac zespołu jest przekonanie, że rygorystyczne metody badawcze stosowane w medycynie i farmacji mogą znacząco podnieść jakość procesu decyzyjnego w zarządzaniu organizacjami. Konfraternia podejmuje pionierskie próby adaptacji metaanaliz i systematycznych przeglądów literatury – metod powszechnie stosowanych w badaniach medycznych – do kontekstu zarządzania przedsiębiorstwami. Jest to podejście szczególnie nowatorskie, ponieważ dotychczas nauki o zarządzaniu opierały się głównie na innych metodach badawczych, często mniej rygorystycznych metodologicznie.

Zespół rozwija koncepcję zarządzania opartego na systematycznych dowodach (Systematic Evidence-Based Management), która może stanowić zalążek nowej subdyscypliny w naukach o zarządzaniu. Można to roboczo nazwać „zarządzaniem opartym na systematycznych dowodach" (Systematic Evidence-Based Management) lub „zarządzaniem wg standardów medycznych" (Medical Standards Management). 

W ramach tej koncepcji, badacze proponują wykorzystanie hierarchii dowodów naukowych, charakterystycznej dla medycyny, w procesie podejmowania decyzji menedżerskich. Podejście to ma na celu zwiększenie obiektywizmu i skuteczności działań zarządczych poprzez oparcie ich na systematycznie weryfikowanych dowodach naukowych.

Konfraternia wprowadza do nauk o zarządzaniu metodologię metaanaliz, która pozwala na uzyskiwanie ilościowych, precyzyjnych i zintegrowanych wniosków z różnorodnych badań. Jest to szczególnie istotne w kontekście rosnącej złożoności problemów zarządczych i potrzeby podejmowania decyzji w oparciu o wiarygodne dane.

Badania zespołu charakteryzują się holistycznym podejściem do nauki, łącząc rygor metodologiczny nauk medycznych z praktycznymi aspektami zarządzania organizacjami. Ta interdyscyplinarna perspektywa pozwala na tworzenie nowych rozwiązań w zakresie badań naukowych i praktyki zarządczej.

Działalność Konfraterni może przyczynić się do istotnych zmian w sposobie prowadzenia badań w naukach o zarządzaniu, wprowadzając wyższe standardy metodologiczne i nowe narzędzia badawcze. W perspektywie praktycznej, prace zespołu mogą doprowadzić do powstania bardziej skutecznych i obiektywnych strategii zarządczych, opartych na systematycznie weryfikowanych dowodach naukowych.

Zespół stoi na stanowisku, że wprowadzenie rygorystycznych standardów metodologicznych do nauk o zarządzaniu jest niezbędne w obliczu rosnącej złożoności współczesnych organizacji i ich otoczenia. Poprzez adaptację sprawdzonych metod z dziedziny medycyny, Konfraternia dąży do podniesienia jakości badań w naukach o zarządzaniu i zwiększenia ich praktycznej użyteczności.

Ta pionierska działalność Konfraterni Naukowej Badań Dowodowych wypełnia istotną lukę w literaturze przedmiotu, tworząc nowe standardy prowadzenia badań naukowych w dziedzinie zarządzania i jakości. Może ona również stanowić podstawę do wykształcenia się nowego paradygmatu w naukach o zarządzaniu, łączącego najlepsze praktyki z różnych dziedzin nauki.

Ewolucyjne połączenie metodologii Evidence-Based Medicine (EBM) z naukami o zarządzaniu i jakości

Połączenie metodologii wypracowanych w medycynie opartej na dowodach (Evidence-Based Medicine) z naukami o zarządzaniu wymaga uwzględnienia różnorodnych źródeł informacji, które wspólnie tworzą spójny i wszechstronny fundament dla podejmowania decyzji. Jednym z kluczowych elementów są badania naukowe, które dostarczają rzetelnych dowodów na skuteczność metod i strategii. Rygorystyczne analizy, takie jak metaanalizy i systematyczne przeglądy literatury, stanowią solidny punkt odniesienia, pozwalając unikać subiektywizmu i opierania się na niepotwierdzonych założeniach.

Drugim istotnym źródłem informacji jest literatura szara , obejmująca raporty, dokumenty robocze, prezentacje oraz inne materiały nienależące do tradycyjnych publikacji naukowych. Choć często mniej formalna, szara literatura dostarcza praktycznego kontekstu i danych, które mogą być kluczowe w analizowaniu realiów zarządzania, szczególnie w sytuacjach, gdzie brakuje publikacji naukowych.

Równie ważne są dane organizacyjne, które pochodzą z wewnętrznych zasobów organizacji, takich jak analizy operacyjne, wskaźniki wydajności czy wyniki badań satysfakcji pracowników. Te dane pozwalają na dostosowanie decyzji do unikalnych warunków i wyzwań, z jakimi mierzy się dana organizacja, co zwiększa skuteczność wdrażanych strategii.

Nie można również pomijać opinii ekspertów, które stanowią cenne źródło wiedzy praktycznej i intuicyjnych spostrzeżeń. Eksperci z doświadczeniem w danej dziedzinie mogą dostarczyć wskazówek, które trudno znaleźć w literaturze lub danych liczbowych, szczególnie w kontekście innowacji czy zarządzania kryzysowego.

Interes interesariuszy odgrywa równie istotną rolę w procesie decyzyjnym. Zarządzanie oparte na dowodach wymaga zrozumienia i uwzględnienia potrzeb, oczekiwań oraz preferencji osób i grup zaangażowanych w działalność organizacji. Dzięki temu możliwe jest budowanie strategii, które nie tylko są efektywne, ale także akceptowane i wspierane przez zainteresowane strony.

Ostatnim, ale równie ważnym aspektem, są czynniki kulturowe. Każda organizacja działa w określonym kontekście kulturowym, który wpływa na sposób podejmowania decyzji, komunikacji i wdrażania zmian. Uwzględnienie aspektów kulturowych pozwala lepiej dopasować strategie zarządcze do lokalnych uwarunkowań i minimalizować ryzyko oporu wobec zmian.

Integracja tych sześciu kolektorów informacji tworzy fundament dla zarządzania opartego na dowodach, które, podobnie jak w medycynie, pozwala na podejmowanie decyzji o wysokiej skuteczności i adekwatności do kontekstu. 

Taka ewolucja metodologiczna sprzyja większej przejrzystości, odpowiedzialności i skuteczności w zarządzaniu, czyniąc organizacje bardziej odporne na wyzwania współczesnego świata.

więcej

Wykres radarowy Evidence-Based Management. Sprawdź, co naprawdę ma znaczenie!

Wypełnij formularz i zobacz na wykresie, jak różne źródła danych kształtują Twoje decyzje. Oceń ich wagę i przekonaj się, które z nich mają największy wpływ na wyniki w Twojej organizacji.

Ocena wpływu źródeł danych w Twojej organizacji

Badania naukowe: Nie ważne Mało ważne Neutralne Ważne Bardzo ważne

Szara literatura: Nie ważne Mało ważne Neutralne Ważne Bardzo ważne

Dane organizacyjne: Nie ważne Mało ważne Neutralne Ważne Bardzo ważne

Opinie ekspertów: Nie ważne Mało ważne Neutralne Ważne Bardzo ważne

Interes interesariuszy: Nie ważne Mało ważne Neutralne Ważne Bardzo ważne

Aspekty kulturowe: Nie ważne Mało ważne Neutralne Ważne Bardzo ważne

więcej

Kontekst organizacyjny i sytuacyjny w podejściu Evidence-Based Management (EBM)

W podejściu Evidence-Based Management (EBM) kluczowe znaczenie ma zrozumienie kontekstu organizacyjnego i sytuacji, w której pojawia się problem. Dopiero na tej podstawie możliwe jest podjęcie decyzji opartych na dowodach. Poniżej przedstawiono proces analizy kontekstu, który może być wykorzystany przez menedżerów oraz zespoły badawcze.

Precyzyjne określenie problemu i analiza interesariuszy

Pierwszym krokiem jest precyzyjne określenie problemu, którego dotyczy analiza. Ważne jest jasne zdefiniowanie, co dokładnie stanowi problem, jakie mogą być jego przyczyny oraz kto jest przez niego wpływany. Takie podejście pozwala na stworzenie fundamentu dla dalszych działań.

Kolejnym etapem jest identyfikacja i analiza interesariuszy, czyli osób, grup lub organizacji wpływających na problem lub przez niego wpływanych. W tym kontekście należy rozważyć ich oczekiwania, potrzeby, poziom wpływu na organizację i decydentów oraz potencjalne konflikty interesów. Pomocne możą być narzędzia takie jak mapa interesariuszy czy macierz wpływu i zaangażowania. 

Przykładowo: klaster zmaga się z problemem malejącego zaangażowania członków w działania organizacji. Pytamy zatem:

Jakie objawy wskazują na brak zaangażowania? Kiedy sytuacja zaczęła się pogarszać? Kogo dotyka najbardziej – zarząd, członków czy partnerów zewnętrznych?

Analiza organizacyjnego środowiska

Zrozumienie organizacyjnego środowiska, w którym problem występuje, wymaga uwzględnienia struktury organizacyjnej, kultury organizacyjnej oraz procesów decyzyjnych. Kluczowe jest zrozumienie, czy organizacja jest hierarchiczna, czy bardziej elastyczna, jakie wartości, normy i praktyki dominują oraz kto ma największy wpływ na decyzje.

Czy decyzje podejmowane są centralnie, czy członkowie mają realny wpływ na kształtowanie działań? Jakie mechanizmy umożliwiają członkom zgłaszanie swoich pomysłów i uwag? Jak wygląda współpraca między zarządem a aktywnymi członkami?

Analiza danych

Analiza danych i dowodów jest centralnym elementem podejścia EBM. W tym procesie warto uwzględnić dane wewnętrzne, takie jak wyniki finansowe, raporty z badań satysfakcji pracowników czy analiza wydajności, a także dane zewnętrzne, takie jak benchmarki rynkowe, trendy branżowe lub badania naukowe. Niezwykle ważne są także dowody z praktyki, czyli opinie i doświadczenia menedżerów oraz pracowników, a także preferencje interesariuszy.

Ograniczenia, model sytuacyjny i ocena wyników

Każdy kontekst organizacyjny ma swoje ograniczenia, które mogą wpływać na zdolność rozwiązywania problemów. Mogą to być braki zasobów, takie jak finansowe, ludzkie lub technologiczne, bariery komunikacyjne lub oporność na zmiany w organizacji.

W przypadku problemów o wysokim stopniu złożoności warto zaangażować ekspertów zewnętrznych lub osoby posiadające specyficzną wiedzę na temat danego zagadnienia. Ich opinie mogą pomóc w lepszym zrozumieniu sytuacji.

Na podstawie zebranych danych i analiz warto opracować model sytuacyjny, który przedstawi kluczowe elementy problemu oraz ich wzajemne zależności. Model taki może przybrać formę diagramu przyczynowo-skutkowego, mapy procesów lub analizy SWOT lub PESTLE.

Ostatnim krokiem jest ocena, czy przeprowadzona analiza dostarczyła wystarczających informacji do podjęcia decyzji. Należy ocenić, czy wszystkie kluczowe aspekty kontekstu zostały uwzględnione, czy dane są rzetelne i aktualne oraz jakie są potencjalne luki informacyjne.

Zrozumienie kontekstu organizacyjnego i sytuacyjnego to fundament podejścia Evidence-Based Management. Proces ten wymaga systematyczności, otwartości na różne źródła danych oraz współpracy z różnych interesariuszy. Dopiero właściwie przeprowadzona analiza pozwala na podejmowanie decyzji, które są zarówno skuteczne, jak i uzasadnione dowodami.

Zdjęcie dodane przez cottonbro studio:

https://www.pexels.com/pl-pl/zdjecie/ludzie-siedzacy-na-krzesle-przed-stolem-4865515/

więcej

Kanwa Evidence-Based Management

Kanwa Evidence-Based Management (EBM) to narzędzie, które pomaga w zorganizowany sposób przeprowadzić proces podejmowania decyzji w organizacji. Opiera się na analizie rzetelnych danych i dowodów pochodzących z różnych źródeł, takich jak badania naukowe, dane organizacyjne, opinie ekspertów oraz wartości czy oczekiwania interesariuszy. Umożliwia menedżerom podejmowanie skutecznych, przemyślanych i uzasadnionych decyzji, które zwiększają efektywność i trafność działań w organizacji.

Kanwa Evidence-Based Management (EBM)

^{Umożliwia menedżerom podejmowanie skutecznych, przemyślanych i uzasadnionych decyzji.}

1. Pytanie problemowe Zidentyfikowanie kluczowego problemu lub wyzwania menedżerskiego. Etap ten polega na: Dokładnym zrozumieniu kontekstu organizacyjnego i sytuacji, w której pojawia się problem. Formułowaniu pytania w sposób jasny i precyzyjny, aby umożliwić ukierunkowane poszukiwanie dowodów. Ustaleniu, jakie cele chcemy osiągnąć i jakie kryteria będą świadczyły o sukcesie w rozwiązaniu problemu. Zapewnieniu, że pytanie jest istotne dla interesariuszy i wpisuje się w strategiczne cele organizacji.		2. Dane i dowody Gromadzenie dowodów z 6 źródeł: Badania naukowe: Przegląd literatury naukowej, takich jak artykuły recenzowane, metaanalizy i raporty badawcze. Ważne jest uwzględnienie badań dotyczących zachowań organizacyjnych i specyfiki lokalnych oraz globalnych rynków. Szara literatura: Raporty rządowe, białe księgi, materiały konferencyjne oraz opracowania organizacji branżowych, które często dostarczają najnowszych danych praktycznych. Dane organizacyjne: Wewnętrzne dane firmy, w tym raporty operacyjne, wyniki finansowe, analizy KPI czy dane o satysfakcji pracowników i klientów, pomagają określić bieżące wyzwania i trendy. Opinie ekspertów: Rekomendacje praktyków i specjalistów branżowych, którzy mogą dostarczyć pogłębionych spostrzeżeń opartych na doświadczeniu zawodowym. Ważne jest krytyczne podejście, aby uniknąć wpływu uprzedzeń. Wartości i oczekiwania interesariuszy: Zrozumienie potrzeb i priorytetów osób zaangażowanych w proces decyzyjny, zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz organizacji. Uwzględnienie ich punktu widzenia buduje zaangażowanie i akceptację wdrażanych rozwiązań. Aspekty kulturowe: Analiza norm, wartości, przekonań i praktyk charakterystycznych dla organizacji, branży oraz szerszego środowiska, w którym funkcjonuje firma.
3. Analiza danych Analiza zgromadzonych dowodów z wykorzystaniem metod ilościowych i jakościowych.		4. Wnioski i rekomendacje Opracowanie i priorytetyzacja rekomendacji opartych na danych.
5. Implementacja Wdrożenie rekomendacji w praktyce oraz monitorowanie efektów.

CC BY-NC-ND 4.0

Kanwa Evidence-Based Management (EBM) to narzędzie, które pomaga w zorganizowany sposób przeprowadzić proces podejmowania decyzji w organizacji.

Jak zacytować ten post w APA7?

Janulek, P. (2024, December 25). Kanwa Evidence-Based Management. Konfraternia Naukowa Badań Dowodowych. https://badania-naukowe.blogspot.com/2024/12/kanwa-evidence-based-management.html

więcej

Pseudonauka a paranauka i protonauka vs Evidence-Based Management: jak rozróżniać i stosować rzetelne podejścia w zarządzaniu

Współczesny świat zarządzania staje w obliczu ogromnej ilości danych i teorii, które mają wspierać podejmowanie decyzji. Jednak nie wszystkie podejścia opierają się na solidnych podstawach naukowych. Często można spotkać teorie, które wydają się wiarygodne, ale po bliższym zbadaniu okazują się być pseudonaukowe, paranaukowe lub protonaukowe. Rozróżnienie tych podejść oraz zrozumienie, jak wykorzystywać podejście oparte na dowodach (Evidence-Based Management, EBM) w zarządzaniu, jest kluczowe dla podejmowania skutecznych decyzji. Aby lepiej zrozumieć te różnice, warto przyjrzeć się przykładom takich kontrowersyjnych teorii, jak wędrujące RNA i struktura wody, oraz ich odniesieniu do praktyki zarządzania.

Wierzymy, że w erze łatwego dostępu do informacji i częstego natrafiania na pseudonaukowe teorie, nasza rola jako zespołu odpowiedzialnych profesjonalistów polega na stanowczym odróżnianiu nauki od pseudonauki, paranauki i protonauki.

Pseudonauka, paranauka i protonauka

Pseudonauka

Pseudonauka to zestaw teorii lub twierdzeń, które prezentują się jako naukowe, ale nie opierają się na rzetelnych dowodach i nie spełniają podstawowych standardów metodologicznych. W pseudonauce często brakuje odpowiedniej weryfikowalności wyników, a hipotezy są niesprawdzalne lub wykluczone przez eksperymentalne dowody.

Przykład w zarządzaniu: pomysł, że organizacja może osiągnąć sukces wyłącznie dzięki tzw. „sekretnej formule”, która jest oparta na niezweryfikowanych przemyśleniach lub popularnych, ale niepotwierdzonych pomysłach (np. manipulacja „energią organizacyjną”).

Paranauka

Paranauka to dziedzina, która nie jest w pełni uznawana przez główny nurt nauki, ale wciąż pozostaje w sferze zainteresowań naukowych. Często charakteryzuje się tym, że nie spełnia standardów, które umożliwiłyby jej uznanie za pełnoprawną naukę, ale może być pomocna w niektórych przypadkach badawczych lub eksperymentalnych.

Przykład w zarządzaniu: teorie oparte na popularnych, lecz niepotwierdzonych badaniach, które np. sugerują, że pewne techniki motywacyjne (takie jak afirmacje lub terapia „dźwiękami”) mogą mieć skuteczność w zarządzaniu organizacjami, mimo że nie zostały one w pełni potwierdzone w badaniach nad efektywnością zarządzania.

Protonauka

Protonauka to obszar, który znajduje się na granicy nauki i pseudonauki, ale ma potencjał do dalszego rozwoju i może prowadzić do powstania prawdziwej nauki. Protonauka nie spełnia jeszcze wszystkich wymagań naukowych, ale badania w tym obszarze mogą dostarczyć nowych narzędzi do zrozumienia zjawisk.

Przykład w zarządzaniu: badania nad psychologią organizacyjną, które zaczynają badać subiektywne czynniki wpływające na wydajność pracowników, ale wciąż nie są w pełni potwierdzone, np. badanie wpływu „odczuć pracownika” na jego wyniki, które wymaga dalszego sprawdzenia w różnych kontekstach organizacyjnych.

Zdjęcie dodane przez Abby Chung: https://www.pexels.com

Wędrujące RNA i struktura wody

Wędrujące RNA jest przykładem pseudonauki, ponieważ teoria ta nie znajduje potwierdzenia w badaniach eksperymentalnych i nie spełnia wymagań metodologicznych nauki. Propozycje mówiące o tym, że RNA może wędrować swobodnie między komórkami w sposób niezwiązany z istniejącymi mechanizmami biologicznymi, są przykładem spekulacji, które nie mają solidnych podstaw naukowych. Z perspektywy EBM, takie teorie nie miałyby miejsca w procesie podejmowania decyzji, ponieważ nie opierają się na rzetelnych dowodach.

Zastosowanie w zarządzaniu: stosowanie teorii, które nie mają solidnych dowodów naukowych, może prowadzić do błędnych decyzji zarządu. Na przykład wdrażanie niepotwierdzonych metod motywacyjnych czy rozwoju, które mogą okazać się nieefektywne, zamiast wykorzystywania sprawdzonych metod zarządzania opartych na dowodach.

Teorie dotyczące struktury wody, które sugerują, że woda ma „pamięć” i może przechowywać informacje (np. w kontekście homeopatii), są klasycznym przykładem paranauki. Chociaż badania nad wodą i jej właściwościami są fascynujące, istnieje kilka niepewnych dowodów na potwierdzenie tej teorii . Woda może mieć pewne struktury, które są interesującym obszarem badań, ale twierdzenia wykraczające poza solidne dowody naukowe, takie jak przechowywanie informacji, są spekulacjami.

Zastosowanie w zarządzaniu: podobnie jak w przypadku pseudonauki, wykorzystanie teorii, które nie są potwierdzone dowodami, może prowadzić do nieefektywnych rozwiązań w organizacjach. W zarządzaniu, wykorzystanie niepotwierdzonych teorii (np. „energetycznych” właściwości wody w terapii organizacyjnej) może prowadzić do wydawania zasobów na nieefektywne lub wręcz szkodliwe praktyki.

Evidence-Based Management (EBM) – rzetelne podejście w zarządzaniu

Evidence-Based Management (EBM) to podejście, które opiera się na gromadzeniu i analizowaniu danych, wykorzystaniu wiarygodnych badań naukowych i eksperymentalnych dowodów w podejmowaniu decyzji zarządu. W EBM, decyzje są podejmowane na podstawie najlepszych dostępnych dowodów, które są rzetelne, sprawdzone i potwierdzone w badaniach naukowych.

Zalety EBM:

• Zwiększa skuteczność decyzji zarządu, ponieważ opiera się na faktach, a nie spekulacjach.
• Umożliwia wykorzystanie sprawdzonych metod, które zwiększają efektywność organizacji.
• Minimalizuje ryzyko popełniania błędów wynikających z błędnych przekonań lub niezweryfikowanych teorii.

Przykład w zarządzaniu: zastosowanie w badaniach skuteczności szkoleń zawodowych na podstawie danych zebranych w badaniach eksperymentalnych, które pokazują, które metody szkoleniowe są najbardziej efektywne.

Podsumowanie

W kontekście zarządzania, kluczowe jest rozróżnienie pomiędzy pseudonauką, paranauką, protonauką a rzetelnym podejściem opartym na dowodach. W ramach Evidence-Based Management (EBM), decyzje powinny opierać się na solidnych badaniach naukowych, które zostały potwierdzone eksperymentalnie i są powtarzalne. Stosowanie pseudonauki czy paranauki w podejmowaniu decyzji może prowadzić do błędów, nieefektywności, a nawet strat finansowych. W związku z tym, należy zawsze kierować się sprawdzonymi danymi, które opierają się na solidnych podstawach naukowych.

Polecam Pseudonaukowe metody leczenia: https://coachsworkshop.blogspot.com/2024/12/kary-administracyjne-za-pseudonaukowe.html

więcej

Zarządzanie oparte na dowodach naukowych w procesie podejmowania decyzji menadżerskich. Nowa publikacja

Zarządzanie oparte na dowodach naukowych nie było dotychczas rozpatrywane w kontekście praktycznego systemu podejmowania decyzji menadżerskich z uwzględnieniem nowoczesnych technologii informacyjnych oraz dużych zbiorów danych. Chociaż nauki o zarządzaniu i jakości zawsze koncentrowały się na rozwiązaniach aplikacyjnych, to nowoczesne technologie znacznie poszerzyły zakres wykorzystania wyników badań naukowych w podejmowaniu decyzji menadżerskich.

RIS

Naszym celem jest wykazanie zasadności wypracowania nowej teorii systemu podejmowania decyzji biznesowych opartego na dużych zbiorach danych wyników badań naukowych. Nowe koncepcje zarządzania, idee i przesłania powinny być kreowane, rozwijane i doskonalone poprzez interdyscyplinarne podejście do ewaluacji stosowanych rozwiązań.

Link  https://przegladorganizacji.pl/artykul/2024/10.33141po.2024.01.05 

więcej

Zarządzanie oparte na dowodach (EBM) vs. działanie nie oparte na dowodach – z przykładami

EBM koncentruje się na racjonalnym podejściu, wykorzystując dane i wiedzę do planowania działań. Pozwala to przewidywać zagrożenia i przygotowywać się na nie. Przykładem jest wdrażanie planów zarządzania kryzysowego na podstawie wcześniejszych katastrof, takich jak powodzie, czy inwestowanie w edukację, by przeciwdziałać dezinformacji. Wydaje się to bardzo naukowe, ale zapewniam, ze jest to na wskroś praktyczne, o czym poniżej.

Działania podejmowane bez dowodów często prowadzą do paniki i marnotrawienia zasobów. Przykładem może być nadmierne inwestowanie w ochronę przed wyimaginowanym wrogiem, ignorując realne zagrożenia, jak powodzie czy choroby. Tego rodzaju zarządzanie jest reaktywne, chaotyczne i krótkowzroczne. 

W Polsce głośne ataki terrorystyczne przeprowadzili, lub byli bliscy tego – student oraz wykładowca akademicki z Krakowa – osoby nie związane z islamem.

Strach często wynika z narracji, która jest nam narzucona. Współczesny świat karmi nas lękami, a jednym z nich jest podejrzliwość wobec różnych wyznań religijnych. Zniknięcie Izabeli P. na autostradzie A4 stało się sensacją, o której (rzekomo) żyła cała Polska. Mam uwierzyć, że ta sama Polska buduje swoje opinie na uprzedzeniach, emocjach, stereotypach i tendencyjnych artykułach jednej agencji prasowej, które jak kalka powielają się w jej mediach analogowych i cyfrowych?

Jednak czy zawsze to, czego się boimy, ma pokrycie w rzeczywistości?

Strach i manipulacja emocjami często prowadzą do nieprzemyślanych działań, które mogą mieć negatywne konsekwencje dla społeczeństwa. W zarządzaniu, szczególnie w sytuacjach kryzysowych, kluczowe jest podejmowanie decyzji opartych na dowodach (Evidence-Based Management, EBM). Tabela poniżej przedstawia różnice między działaniami opartymi na emocjach a racjonalnym, dowodowym podejściem. Dodatkowo, podano konkretne przykłady, które ukazują skutki obu sposobów zarządzania.

Działanie bez dowodów	Zarządzanie oparte na dowodach	Przykłady
Decyzje oparte na emocjach, opiniach lub uprzedzeniach.	Decyzje podejmowane w oparciu o dane, analizy i sprawdzone informacje.	🔴 Obwinianie migrantów za wzrost przestępczości bez analizy danych. ✅ Oparcie polityki migracyjnej na statystykach przestępczości.
Selektywny dobór danych, które pasują do narzucanej narracji.	Storytelling opiera się na analizie danych i faktów.	🔴 Firma zdecyduje się pominąć dane dotyczące negatywnych opinii klientów, aby w swojej narracji skupić się tylko na pozytywnych wynikach i stworzyć fałszywy obraz sukcesu. ✅ Firma zbiera dane dotyczące satysfakcji klientów i wykorzystuje je do poprawy swoich usług. Na podstawie rzetelnych danych, przedstawiają raporty o tym, jak różne działania wpływają na zadowolenie klientów i jakie zmiany są najskuteczniejsze.
Ignorowanie potencjalnych zagrożeń, np. klęsk żywiołowych, zamieszek.	Przewidywanie ryzyk na podstawie modeli i doświadczeń z przeszłości.	🔴 Brak zabezpieczeń przeciwpowodziowych w obszarach zagrożonych. ✅ Budowa wałów na podstawie map ryzyka powodziowego.
Powielanie narracji medialnych bez weryfikacji ich prawdziwości.	Weryfikacja informacji i odrzucanie niesprawdzonych źródeł.	🔴 Wierzenie w teorie spiskowe o lub wywiady z „byłymi" członkami danej organizacji. ✅ Weryfikacja, analiza, sięganie do oficjalnych kanałów danych organizacji.
Reagowanie na strach społeczny (np. obwinianie konkretnych grup).	Tworzenie strategii komunikacji w celu redukcji paniki i strachu.	🔴 Izolowanie migrantów w społecznościach lokalnych. ✅ Edukacyjne kampanie integracyjne ukazujące fakty i korzyści z różnorodności.
Brak planów kryzysowych lub opieranie ich na spekulacjach.	Tworzenie i wdrażanie planów na podstawie analizy danych i scenariuszy.	🔴 Brak procedur w razie masowej epidemii. ✅ Opracowanie planu pandemii na podstawie doświadczeń COVID-19.
Nieprzemyślane alokowanie zasobów w odpowiedzi na bieżące emocje.	Efektywne zarządzanie zasobami w oparciu o priorytety i dowody.	🔴 Przeznaczenie ogromnych funduszy na walkę z „wyimaginowanym wrogiem". ✅ Inwestowanie w infrastrukturę obronną, zdrowotną i edukację.
Podejmowanie działań krótkowzrocznych, bez uwzględnienia skutków długoterminowych.	Wdrażanie rozwiązań przemyślanych i trwałych, zgodnych z dowodami.	🔴 Wprowadzenie surowych ograniczeń bez konsultacji społecznych, co wywołuje zamieszki. ✅ Zorganizowanie konsultacji w sprawie zmian politycznych, aby zyskać społeczne poparcie.

Czy zatem nie powinniśmy bardziej krytycznie podchodzić do tego, kto i dlaczego próbuje wywołać w nas strach? W wykładzie pt. Bezpiecznie już było gen. Roman Polko mówi o współczesnych zagrożeniach, bezpieczeństwie i mechanizmach strachu. Strach to potężne narzędzie manipulacji. Nauczmy się oddzielać rzeczywistość od stereotypów i nie dajmy sobą sterować. Polecam także film o chorobie noblowskiej w stopce. Więcej w linku poniżej.

Co powiedzą o Tobie byłe dziewczyny/byli chłopcy?

Zarządzanie oparte na dowodach pozwala uniknąć chaosu i niepotrzebnych napięć społecznych, zwiększając skuteczność podejmowanych działań. Przykłady pokazują, że decyzje bazujące na faktach budują zaufanie społeczne, wzmacniają odporność na kryzysy i sprzyjają długoterminowej stabilności. Z kolei działania podejmowane bez dowodów, choć mogą wydawać się szybkie i adekwatne, często pogłębiają problemy i prowadzą do eskalacji strachu, nienawiści i uprzedzeń.

Jesteś w stanie uwierzyć w narrację, jeśli jest w niej odwołanie do badań i statystyk? Narracja oparta na danych i przypadkach może być migawkowa i lokalna. Dane mogą nie być do zweryfikowania. Pisanie w oparciu o urażoną dumę byłych członków ma taką samą wartość jak opinia o Tobie, bazująca na osądach obrażonych, zniechęconych byłych znajomych. Może być to ciekawa, pełna smaczków opowieść, ale czy naprawdę jest oparta na faktach? Czy pisarz ustalił z czytelnikiem, że mówi o opiniach, a nie o rzeczywistych zdarzeniach, liczbach i faktach? Kluczowe jest, by w każdej sytuacji – także kryzysowej – kierować się faktami, a nie emocjami czy stereotypami. Naukowiec też moze tworzyć fikcje, a dziennikarz równoległą rzeczywistość. Trudne czasy.

W sytuacjach kryzysowych (np. katastrofy naturalne, pandemie, kryzysy gospodarcze) EBM pozwala na podejmowanie szybkich i skutecznych decyzji, opartych na faktach i analizach, a nie na spekulacjach czy emocjach.

EBM jest niezwykle praktyczne 

EBM jest niezwykle praktyczne, gdyż pomaga w podejmowaniu decyzji, które są oparte na faktach i dowodach, zamiast emocjach, uprzedzeniach czy intuicji. Jego zastosowanie w ocenach decyzji medialnych, kryzysowych, przedsiębiorczych oraz w edukacji zapewnia obiektywność, precyzyjność i skuteczność. Wprowadzenie EBM do praktyki zarządzania i decyzyjności daje możliwość lepszego reagowania na wyzwania współczesnego świata, jednocześnie budując zaufanie i transparentność w różnych dziedzinach życia.

Źródła: 

1. Roman Polko, Paulina Polko, Rozgromić konkurencję: Sprawdzone w boju strategie dowodzenia, motywowania i zwyciężania, wyd. Wyd. 2 rozsz, Wydawnictwo Helion, Gliwice op. 2014 (Onepress Exclusive).
2. Dawid Myśliwiec, Byłem na konferencji o strukturyzacji wody! 2024 (Uwaga! Naukowy Bełkot) https://www.youtube.com/watch?v=nhiJE2U6WYY.

więcej