Pseudonauka a paranauka i protonauka vs Evidence-Based Management: jak rozróżniać i stosować rzetelne podejścia w zarządzaniu

Współczesny świat zarządzania staje w obliczu ogromnej ilości danych i teorii, które mają wspierać podejmowanie decyzji. Jednak nie wszystkie podejścia opierają się na solidnych podstawach naukowych. Często można spotkać teorie, które wydają się wiarygodne, ale po bliższym zbadaniu okazują się być pseudonaukowe, paranaukowe lub protonaukowe. Rozróżnienie tych podejść oraz zrozumienie, jak wykorzystywać podejście oparte na dowodach (Evidence-Based Management, EBM) w zarządzaniu, jest kluczowe dla podejmowania skutecznych decyzji. Aby lepiej zrozumieć te różnice, warto przyjrzeć się przykładom takich kontrowersyjnych teorii, jak wędrujące RNA i struktura wody, oraz ich odniesieniu do praktyki zarządzania.

Wierzymy, że w erze łatwego dostępu do informacji i częstego natrafiania na pseudonaukowe teorie, nasza rola jako zespołu odpowiedzialnych profesjonalistów polega na stanowczym odróżnianiu nauki od pseudonauki, paranauki i protonauki.

Pseudonauka, paranauka i protonauka

Pseudonauka

Pseudonauka to zestaw teorii lub twierdzeń, które prezentują się jako naukowe, ale nie opierają się na rzetelnych dowodach i nie spełniają podstawowych standardów metodologicznych. W pseudonauce często brakuje odpowiedniej weryfikowalności wyników, a hipotezy są niesprawdzalne lub wykluczone przez eksperymentalne dowody.

Przykład w zarządzaniu: pomysł, że organizacja może osiągnąć sukces wyłącznie dzięki tzw. „sekretnej formule”, która jest oparta na niezweryfikowanych przemyśleniach lub popularnych, ale niepotwierdzonych pomysłach (np. manipulacja „energią organizacyjną”).

Paranauka

Paranauka to dziedzina, która nie jest w pełni uznawana przez główny nurt nauki, ale wciąż pozostaje w sferze zainteresowań naukowych. Często charakteryzuje się tym, że nie spełnia standardów, które umożliwiłyby jej uznanie za pełnoprawną naukę, ale może być pomocna w niektórych przypadkach badawczych lub eksperymentalnych.

Przykład w zarządzaniu: teorie oparte na popularnych, lecz niepotwierdzonych badaniach, które np. sugerują, że pewne techniki motywacyjne (takie jak afirmacje lub terapia „dźwiękami”) mogą mieć skuteczność w zarządzaniu organizacjami, mimo że nie zostały one w pełni potwierdzone w badaniach nad efektywnością zarządzania.

Protonauka

Protonauka to obszar, który znajduje się na granicy nauki i pseudonauki, ale ma potencjał do dalszego rozwoju i może prowadzić do powstania prawdziwej nauki. Protonauka nie spełnia jeszcze wszystkich wymagań naukowych, ale badania w tym obszarze mogą dostarczyć nowych narzędzi do zrozumienia zjawisk.

Przykład w zarządzaniu: badania nad psychologią organizacyjną, które zaczynają badać subiektywne czynniki wpływające na wydajność pracowników, ale wciąż nie są w pełni potwierdzone, np. badanie wpływu „odczuć pracownika” na jego wyniki, które wymaga dalszego sprawdzenia w różnych kontekstach organizacyjnych.

Zdjęcie dodane przez Abby Chung: https://www.pexels.com

Wędrujące RNA i struktura wody

Wędrujące RNA jest przykładem pseudonauki, ponieważ teoria ta nie znajduje potwierdzenia w badaniach eksperymentalnych i nie spełnia wymagań metodologicznych nauki. Propozycje mówiące o tym, że RNA może wędrować swobodnie między komórkami w sposób niezwiązany z istniejącymi mechanizmami biologicznymi, są przykładem spekulacji, które nie mają solidnych podstaw naukowych. Z perspektywy EBM, takie teorie nie miałyby miejsca w procesie podejmowania decyzji, ponieważ nie opierają się na rzetelnych dowodach.

Zastosowanie w zarządzaniu: stosowanie teorii, które nie mają solidnych dowodów naukowych, może prowadzić do błędnych decyzji zarządu. Na przykład wdrażanie niepotwierdzonych metod motywacyjnych czy rozwoju, które mogą okazać się nieefektywne, zamiast wykorzystywania sprawdzonych metod zarządzania opartych na dowodach.

Teorie dotyczące struktury wody, które sugerują, że woda ma „pamięć” i może przechowywać informacje (np. w kontekście homeopatii), są klasycznym przykładem paranauki. Chociaż badania nad wodą i jej właściwościami są fascynujące, istnieje kilka niepewnych dowodów na potwierdzenie tej teorii . Woda może mieć pewne struktury, które są interesującym obszarem badań, ale twierdzenia wykraczające poza solidne dowody naukowe, takie jak przechowywanie informacji, są spekulacjami.

Zastosowanie w zarządzaniu: podobnie jak w przypadku pseudonauki, wykorzystanie teorii, które nie są potwierdzone dowodami, może prowadzić do nieefektywnych rozwiązań w organizacjach. W zarządzaniu, wykorzystanie niepotwierdzonych teorii (np. „energetycznych” właściwości wody w terapii organizacyjnej) może prowadzić do wydawania zasobów na nieefektywne lub wręcz szkodliwe praktyki.

Evidence-Based Management (EBM) – rzetelne podejście w zarządzaniu

Evidence-Based Management (EBM) to podejście, które opiera się na gromadzeniu i analizowaniu danych, wykorzystaniu wiarygodnych badań naukowych i eksperymentalnych dowodów w podejmowaniu decyzji zarządu. W EBM, decyzje są podejmowane na podstawie najlepszych dostępnych dowodów, które są rzetelne, sprawdzone i potwierdzone w badaniach naukowych.

Zalety EBM:

• Zwiększa skuteczność decyzji zarządu, ponieważ opiera się na faktach, a nie spekulacjach.
• Umożliwia wykorzystanie sprawdzonych metod, które zwiększają efektywność organizacji.
• Minimalizuje ryzyko popełniania błędów wynikających z błędnych przekonań lub niezweryfikowanych teorii.

Przykład w zarządzaniu: zastosowanie w badaniach skuteczności szkoleń zawodowych na podstawie danych zebranych w badaniach eksperymentalnych, które pokazują, które metody szkoleniowe są najbardziej efektywne.

Podsumowanie

W kontekście zarządzania, kluczowe jest rozróżnienie pomiędzy pseudonauką, paranauką, protonauką a rzetelnym podejściem opartym na dowodach. W ramach Evidence-Based Management (EBM), decyzje powinny opierać się na solidnych badaniach naukowych, które zostały potwierdzone eksperymentalnie i są powtarzalne. Stosowanie pseudonauki czy paranauki w podejmowaniu decyzji może prowadzić do błędów, nieefektywności, a nawet strat finansowych. W związku z tym, należy zawsze kierować się sprawdzonymi danymi, które opierają się na solidnych podstawach naukowych.

Polecam Pseudonaukowe metody leczenia: https://coachsworkshop.blogspot.com/2024/12/kary-administracyjne-za-pseudonaukowe.html

więcej

Typy dowodów naukowych

Dowody naukowe są fundamentem wnioskowania i podejmowania decyzji w różnych dziedzinach, takich jak medycyna, psychologia czy edukacja. Aby zrozumieć, jak oceniać rzetelność i wiarygodność danych, warto przyjrzeć się hierarchii dowodów, która dzieli je na pięć poziomów, w zależności od metodologii i charakteru badań. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis każdego poziomu.

Poziom I: Eksperymentalne badania randomizowane (RCT)

Na najwyższym poziomie znajdują się dowody z badań eksperymentalnych, takich jak randomizowane kontrolowane próby (RCT) oraz ich systematyczne przeglądy z meta-analizą lub bez niej. Badania te charakteryzują się najwyższą jakością metodologiczną, gdyż losowy dobór uczestników i kontrola zmiennych minimalizują ryzyko błędów systematycznych. Meta-analizy dodatkowo pozwalają na połączenie wyników wielu badań, co zwiększa moc statystyczną i precyzję wniosków.

Poziom II: Badania quasi-eksperymentalne

Na drugim poziomie znajdują się badania quasi-eksperymentalne, systematyczne przeglądy łączące wyniki RCT i badań quasi-eksperymentalnych oraz same badania quasi-eksperymentalne, z meta-analizą lub bez niej. Chociaż brak losowego przydziału grup może wprowadzać ryzyko błędów, takie badania wciąż dostarczają cennych informacji, zwłaszcza w sytuacjach, gdzie eksperymenty RCT są niewykonalne.

Poziom III: Badania nieeksperymentalne i przeglądy systematyczne

Trzeci poziom obejmuje badania nieeksperymentalne, takie jak obserwacyjne, przeglądy systematyczne RCT, badań quasi-eksperymentalnych oraz badań jakościowych z meta-syntezy lub bez niej. Włączenie metod jakościowych pozwala na głębsze zrozumienie zjawisk społecznych i behawioralnych, ale brak kontroli zmiennych może wpływać na ograniczoną generalizację wyników.

Poziom IV: Opinie uznanych autorytetów

Czwarty poziom odnosi się do opinii szanowanych autorytetów, raportów komitetów ekspertów lub paneli konsensusu opartych na dowodach naukowych. Chociaż tego typu dowody nie wynikają bezpośrednio z badań empirycznych, mają duże znaczenie w procesie podejmowania decyzji, szczególnie w obszarach, gdzie brakuje solidnych danych empirycznych.

Poziom V: Przeglądy literatury i doświadczenie ekspertów

Na najniższym poziomie znajdują się przeglądy literatury, raporty z ewaluacji programów, analizy finansowe, studia przypadków oraz opinie ekspertów oparte na doświadczeniu. Chociaż są to dowody o ograniczonej mocy, często stanowią punkt wyjścia do bardziej rygorystycznych badań.

Znaczenie hierarchii dowodów

Zrozumienie różnych poziomów dowodów pozwala na krytyczną ocenę wiarygodności informacji i podejmowanie decyzji opartych na naukowych podstawach. W praktyce hierarchia ta pomaga badaczom, praktykom i decydentom w wyborze najlepszych dostępnych danych do rozwiązywania konkretnych problemów.

Dzięki temu podejściu możemy budować solidne fundamenty dla nauki, edukacji i polityki publicznej, promując jednocześnie transparentność i efektywność podejmowanych działań.

Źródła:

1. https://academicguides.waldenu.edu/library/healthevidence/types [2024-12-24]
2. Janulek, P., Dowody naukowe,  https://badania-naukowe.blogspot.com/2024/09/dowody-naukowe.html [2024-12-24]

więcej

Zarządzanie oparte na dowodach naukowych w procesie podejmowania decyzji menadżerskich. Nowa publikacja

Zarządzanie oparte na dowodach naukowych nie było dotychczas rozpatrywane w kontekście praktycznego systemu podejmowania decyzji menadżerskich z uwzględnieniem nowoczesnych technologii informacyjnych oraz dużych zbiorów danych. Chociaż nauki o zarządzaniu i jakości zawsze koncentrowały się na rozwiązaniach aplikacyjnych, to nowoczesne technologie znacznie poszerzyły zakres wykorzystania wyników badań naukowych w podejmowaniu decyzji menadżerskich.

RIS

Naszym celem jest wykazanie zasadności wypracowania nowej teorii systemu podejmowania decyzji biznesowych opartego na dużych zbiorach danych wyników badań naukowych. Nowe koncepcje zarządzania, idee i przesłania powinny być kreowane, rozwijane i doskonalone poprzez interdyscyplinarne podejście do ewaluacji stosowanych rozwiązań.

Link  https://przegladorganizacji.pl/artykul/2024/10.33141po.2024.01.05 

więcej

Unikalne Kompetencje i Wizja Konfraterni Naukowej Badań Dowodowych

 

Konfraternia Naukowa Badań Dowodowych to wybitne grono ekspertów, z których każdy wnosi unikalne, lecz wzajemnie powiązane kompetencje. Specjalizują się w rozwijaniu wiedzy i praktyk poprzez podejście oparte na dowodach, innowacyjne techniki zarządzania oraz strategiczne ramy działania. Łączy ich zaangażowanie w rygorystyczne metodologie i doskonałość we współpracy, co sprzyja innowacjom w środowiskach organizacyjnych i biznesowych.

Kluczowe Obszary Działalności

Badania Konfraterni koncentrują się na trzech głównych obszarach:

1. Innowacja Modeli Biznesu:
Zespół wyróżnia się w projektowaniu i wdrażaniu innowacyjnych modeli biznesu. Analizuje złożoności Gospodarki Cyfrowej i koncentruje się na tworzeniu wartości poprzez Zarządzanie Strategiczne oraz Zarządzanie Wartością. Kompetencje te pozwalają na harmonizację celów biznesowych z oczekiwaniami interesariuszy.
2. Badania i Analizy Oparte na Dowodach:
Praktyki oparte na dowodach (Evidence-Based Practice) oraz społeczne aspekty zarządzania stanowią fundament ich działalności badawczej. Narzędzia te zapewniają, że wszystkie wnioski i strategie są głęboko zakorzenione w wiarygodnych danych i wiedzy naukowej, co wzmacnia procesy decyzyjne w różnych branżach.
3. Zarządzanie Organizacjami i Procesami:
Członkowie zgłębiają nowoczesne praktyki, takie jak Zarządzanie Oparte na Dowodach (Evidence-Based Management) oraz koncepcje transformacyjne, jak Reinventing Organizations czy SLR. Podejścia te umożliwiają organizacjom dostosowanie się do współczesnych wyzwań dzięki strategiom opartym na naukowych dowodach oraz kształtowaniu kultur organizacyjnych sprzyjających zmianom.

Diagram Kompetencji

Powyższa wizualizacja ukazuje kompetencje Konfraterni, ilustrując ich wzajemne powiązania i wspólne podstawy:

CENTRALNY WĘZEŁ (przecięcie wszystkich trzech obszarów):

Synergia organizacyjna nauki i praktyki reprezentuje punkt, w którym zarządzanie, rozwój biznesu i badania łączą się, tworząc kompleksowe podejście do rozwoju organizacji

PUNKTY PRZECIĘCIA (obszary wspólne między dwoma dziedzinami):

Zarządzanie ⋂ Rozwój biznesu:

• Value Based Management
• Strategic Management
• Kreacja wartości

Wspólnie tworzą obszar zarządzania strategicznego opartego na wartości Zarządzanie ⋂ Badania:

• Evidence-Based Management
• Evidence-Based Practice

Reprezentują podejście oparte na dowodach w praktyce zarządzania
Rozwój biznesu ⋂ Badania:

• Aspekty społeczne w zarządzaniu

Pokazuje wpływ badań na rozwój organizacji w kontekście społecznym

UNIKALNE WĘZŁY (elementy występujące tylko w jednym obszarze):

• Zarządzanie: Transformacja organizacyjna, Koncentruje się na procesach zmian w organizacji
• Rozwój biznesu: Transformacja cyfrowa, Skupia się na technologicznym aspekcie rozwoju
• Badania: Brak unikalnych elementów, wszystkie są w punktach przecięcia

Sugeruje, że badania są ściśle powiązane z praktyką i zarządzaniem

Wizja

Konfraternia Naukowa Badań Dowodowych Naszą powinna być awangardą innowacji i doskonałości w dziedzinie badań opartych na dowodach. Poprzez nieustanne trzymanie się rygorystycznych metodologii i promowanie kultury współpracy, dążymy do rewolucji w procesach decyzyjnych w różnych branżach. Wyobrażamy sobie przyszłość, w której nasze naukowe przedsięwzięcia nieustannie odkrywają prawdy napędzające postęp, zwiększają efektywność organizacyjną i przyczyniają się do poprawy jakości życia społeczności.

Źródła:

1. Marek Jabłoński, Adam Jabłoński, Daniel Dulęba, Piotr Janulek, Mariusz Glenszczyk, Zarządzanie oparte na dowodach naukowych w procesie podejmowania decyzji menadżerskich, „Przegląd Organizacji“ (2024), s. 8–9.
2. Marek Jabłoński, Piotr Janulek, Managing the Virtual Values of E-Business Models, w: Strategic Value Management: A Dynamic Perspective, Nova Science Pub Inc 2018.

więcej

Dlaczego badania naukowe mają sens w świecie subiektywnych przekonań

Współczesny świat charakteryzuje się wielością poglądów i przekonań. W społeczeństwach, które cenią wolność słowa i indywidualizm, pojawia się tendencja do traktowania prawdy jako coś subiektywnego, ustalanego na podstawie osobistych doświadczeń, przekonań czy emocji. Jeżeli każdy ma prawo do swojej prawdy, to czy istnieje sens w poszukiwaniach naukowych? Czy badania, które pozwalają na odkrywanie nowych faktów i rozwiązywanie zagadek, mają w takim świecie jakiekolwiek uzasadnienie? Odpowiedź brzmi: tak, ponieważ dążenie do prawdy opiera się na założeniu, że istnieją odpowiedzi lepsze od innych, a prawda nie jest jedynie efektem subiektywnego widzenia rzeczywistości.

Prawda obiektywna kontra subiektywna

W sytuacji, gdy wszystkie poglądy są traktowane jako równorzędne i równie wartościowe, powstaje fundamentalne pytanie: po co podejmować jakiekolwiek badania naukowe? Jeśli nie ma jednej obiektywnej prawdy, to dlaczego analizować historie przeszłości, badać przyczyny współczesnych konfliktów czy poszukiwać nowych metod leczenia? W takim rozumowaniu wszystkie odpowiedzi mogą wydawać się równie ważne, a każda forma wiedzy równie słuszna. Jednak to, co różni naukę od relatywizmu, to założenie, że istnieją obiektywne, mierzalne kryteria oceny różnych poglądów, odkryć i teorii.

Badania naukowe mają sens tylko wtedy, gdy weryfikowalne odpowiedzi są lepsze niż inne.

Badania naukowe mają sens tylko wtedy, gdy weryfikowalne odpowiedzi są bardziej trafne niż inne, gdy za prawdą stoi coś niezależnego od naszych subiektywnych preferencji. Również w przypadku wykopalisk archeologicznych, medycyny, czy badań nad Wszechświatem, celem jest odkrycie obiektywnych faktów, które niezależnie od tego, kto je bada, będą stanowiły niezmienną część naszej wiedzy o świecie.

Nauka jako dążenie do lepszych odpowiedzi

Jednym z przykładów, który doskonale obrazuje sens badań, jest medycyna. Poszukiwanie lekarstwa na raka to kwestia, w której badania mogą naprawdę zmieniać życie milionów ludzi. Gdyby wszystkie poglądy na temat leczenia raka były traktowane równorzędnie, nie podejmowalibyśmy wysiłku, aby opracować skuteczne terapie. Wiedza medyczna rozwija się w oparciu o dowody naukowe, które wskazują na skuteczność konkretnych metod leczenia i odrzucają inne, które okazują się nieskuteczne lub szkodliwe.

Z podobną logiką mamy do czynienia w przypadku analizowania przyczyn napięć na Bliskim Wschodzie. Aby zrozumieć, dlaczego dochodzi do konfliktów, należy wyjść poza subiektywne interpretacje i poznać obiektywne czynniki – historyczne, polityczne, społeczne – które na nie wpływają. To właśnie te badania pozwalają na podejmowanie skutecznych działań dyplomatycznych i pomocowych.

Zdjęcie dodane przez Luis Quintero: https://www.pexels.com/pl-pl/zdjecie/czlowiek-dotyka-ksiazki-2258252/

Odkrywanie prawdy o Wszechświecie

Podobnie jest w przypadku badań kosmicznych. Człowiek od zawsze był ciekawy tego, co znajduje się poza naszą planetą. Kiedy zaczynamy badać Galaktykę, pytamy o jej strukturę, początki i mechanizmy rządzące jej funkcjonowaniem. Poszukiwanie odpowiedzi na te pytania nie ma sensu, jeśli nie wierzymy, że istnieje obiektywna prawda, którą można odkryć. Zrozumienie Wszechświata nie polega na subiektywnych interpretacjach, lecz na odkrywaniu praw fizyki, które rządzą rzeczywistością, niezależnie od tego, czy ktoś w nie wierzy, czy nie.

Poszukiwanie prawdy jako fundamentalny cel ludzkiego działania

Każda dziedzina nauki ma na celu odkrycie prawdy – nie tylko po to, by poszerzyć naszą wiedzę, ale przede wszystkim by poprawić jakość życia, zwiększyć zrozumienie świata i ułatwić rozwiązywanie globalnych problemów. Gdybyśmy przyjęli, że każda prawda jest równie dobra, nie podejmowalibyśmy żadnego wysiłku, by sprawdzić, która z odpowiedzi jest bardziej trafna, bardziej poparta dowodami i bardziej użyteczna w praktyce.

Prawda – choć może być trudna do uchwycenia – nie jest wytworem subiektywnych przekonań. To niezależna, obiektywna rzeczywistość, którą można odkrywać przez badania, eksperymenty, analizy. Kiedy każdemu pozwalamy na ustalanie swojej własnej prawdy, rezygnujemy z dążenia do poznania rzeczywistości w sposób niezależny od osobistych upodobań. Wysiłek podejmowany przez naukowców, badaczy czy lekarzy, którzy poświęcają swoje życie w celu odkrywania tego, co obiektywnie prawdziwe, ma sens tylko wtedy, gdy wierzymy, że istnieją odpowiedzi lepsze od innych, a prawda jest czymś, do czego należy dążyć.

więcej

Wykorzystanie operatorów Boolean w badaniach naukowych vs. szybkie sprawdzenie informacji: Jak nasze narzędzie może pomóc?

W dzisiejszym świecie informacji kluczowe jest umiejętne zarządzanie procesem wyszukiwania. Różne cele wymagają zastosowania różnych metod – szczególnie w przypadku badań naukowych oraz szybkiego weryfikowania informacji. 

1. Wyszukiwanie badawcze: dogłębna eksploracja informacji

Wyszukiwanie badawcze to złożony proces obejmujący precyzyjne planowanie, wykorzystanie operatorów logicznych Boolean (AND, OR, NOT), analizę różnorodnych źródeł i ich krytyczną ocenę. Główne cele tego podejścia to:

• Zgromadzenie wyczerpującej literatury: Przykładowo, wyszukiwanie literatury na temat „AI AND ethical implications” może wymagać eksploracji baz takich jak Google Scholar czy Semantic Scholar, aby znaleźć najnowsze publikacje naukowe.
• Kontekstualizacja danych: Analiza zebranych materiałów w kontekście dotychczasowych badań.
• Zapewnienie rzetelności: Weryfikacja wiarygodności i poprawności źródeł.

2. Szybkie sprawdzenie informacji: błyskawiczne weryfikowanie źródeł

Nie każda sytuacja wymaga skomplikowanego procesu badawczego. Czasami celem jest szybkie potwierdzenie, czy dana praca, artykuł lub informacja w ogóle istnieje. Tu wkracza nasze narzędzie –Nasze narzędzie Rapid Query Formulation, zaprojektowane, by zredukować czas potrzebny na weryfikację.

• Minimalny wysiłek: Wystarczy wpisać tytuł w formularzu, a jedno kliknięcie przeniesie użytkownika do odpowiedniej wyszukiwarki.
• Przyjazność użytkownikowi: Obsługa jest intuicyjna, dzięki czemu sprawdzi się zarówno dla profesjonalistów, jak i osób początkujących.
• Dostęp do różnorodnych baz: Zestaw ikon kieruje do takich platform jak Semantic Scholar, Google Scholar, czy dblp, dzięki czemu użytkownik ma szerokie możliwości wyszukiwania.

Wybierz narzędzie dopasowane do swoich potrzeb

W świecie zdominowanym przez informacje, strategia wyszukiwania ma kluczowe znaczenie. Nasz formularz nie zastąpi zaawansowanego wyszukiwania badawczego, ale stanowi niezastąpione wsparcie w szybkim sprawdzaniu źródeł. Połącz prostotę z wydajnością – wykorzystaj nasze narzędzie jako pierwszy krok w drodze do rzetelnej i wiarygodnej informacji.

Źródło grafiki: Ron Lach : https://www.pexels.com/pl-pl/zdjecie/mezczyzna-las-polaczenie-kontakt-10374364/

więcej

Zarządzanie oparte na dowodach (EBM) vs. działanie nie oparte na dowodach – z przykładami

EBM koncentruje się na racjonalnym podejściu, wykorzystując dane i wiedzę do planowania działań. Pozwala to przewidywać zagrożenia i przygotowywać się na nie. Przykładem jest wdrażanie planów zarządzania kryzysowego na podstawie wcześniejszych katastrof, takich jak powodzie, czy inwestowanie w edukację, by przeciwdziałać dezinformacji. Wydaje się to bardzo naukowe, ale zapewniam, ze jest to na wskroś praktyczne, o czym poniżej.

Działania podejmowane bez dowodów często prowadzą do paniki i marnotrawienia zasobów. Przykładem może być nadmierne inwestowanie w ochronę przed wyimaginowanym wrogiem, ignorując realne zagrożenia, jak powodzie czy choroby. Tego rodzaju zarządzanie jest reaktywne, chaotyczne i krótkowzroczne. 

W Polsce głośne ataki terrorystyczne przeprowadzili, lub byli bliscy tego – student oraz wykładowca akademicki z Krakowa – osoby nie związane z islamem.

Strach często wynika z narracji, która jest nam narzucona. Współczesny świat karmi nas lękami, a jednym z nich jest podejrzliwość wobec różnych wyznań religijnych. Zniknięcie Izabeli P. na autostradzie A4 stało się sensacją, o której (rzekomo) żyła cała Polska. Mam uwierzyć, że ta sama Polska buduje swoje opinie na uprzedzeniach, emocjach, stereotypach i tendencyjnych artykułach jednej agencji prasowej, które jak kalka powielają się w jej mediach analogowych i cyfrowych?

Jednak czy zawsze to, czego się boimy, ma pokrycie w rzeczywistości?

Strach i manipulacja emocjami często prowadzą do nieprzemyślanych działań, które mogą mieć negatywne konsekwencje dla społeczeństwa. W zarządzaniu, szczególnie w sytuacjach kryzysowych, kluczowe jest podejmowanie decyzji opartych na dowodach (Evidence-Based Management, EBM). Tabela poniżej przedstawia różnice między działaniami opartymi na emocjach a racjonalnym, dowodowym podejściem. Dodatkowo, podano konkretne przykłady, które ukazują skutki obu sposobów zarządzania.

Działanie bez dowodów	Zarządzanie oparte na dowodach	Przykłady
Decyzje oparte na emocjach, opiniach lub uprzedzeniach.	Decyzje podejmowane w oparciu o dane, analizy i sprawdzone informacje.	🔴 Obwinianie migrantów za wzrost przestępczości bez analizy danych. ✅ Oparcie polityki migracyjnej na statystykach przestępczości.
Selektywny dobór danych, które pasują do narzucanej narracji.	Storytelling opiera się na analizie danych i faktów.	🔴 Firma zdecyduje się pominąć dane dotyczące negatywnych opinii klientów, aby w swojej narracji skupić się tylko na pozytywnych wynikach i stworzyć fałszywy obraz sukcesu. ✅ Firma zbiera dane dotyczące satysfakcji klientów i wykorzystuje je do poprawy swoich usług. Na podstawie rzetelnych danych, przedstawiają raporty o tym, jak różne działania wpływają na zadowolenie klientów i jakie zmiany są najskuteczniejsze.
Ignorowanie potencjalnych zagrożeń, np. klęsk żywiołowych, zamieszek.	Przewidywanie ryzyk na podstawie modeli i doświadczeń z przeszłości.	🔴 Brak zabezpieczeń przeciwpowodziowych w obszarach zagrożonych. ✅ Budowa wałów na podstawie map ryzyka powodziowego.
Powielanie narracji medialnych bez weryfikacji ich prawdziwości.	Weryfikacja informacji i odrzucanie niesprawdzonych źródeł.	🔴 Wierzenie w teorie spiskowe o lub wywiady z „byłymi" członkami danej organizacji. ✅ Weryfikacja, analiza, sięganie do oficjalnych kanałów danych organizacji.
Reagowanie na strach społeczny (np. obwinianie konkretnych grup).	Tworzenie strategii komunikacji w celu redukcji paniki i strachu.	🔴 Izolowanie migrantów w społecznościach lokalnych. ✅ Edukacyjne kampanie integracyjne ukazujące fakty i korzyści z różnorodności.
Brak planów kryzysowych lub opieranie ich na spekulacjach.	Tworzenie i wdrażanie planów na podstawie analizy danych i scenariuszy.	🔴 Brak procedur w razie masowej epidemii. ✅ Opracowanie planu pandemii na podstawie doświadczeń COVID-19.
Nieprzemyślane alokowanie zasobów w odpowiedzi na bieżące emocje.	Efektywne zarządzanie zasobami w oparciu o priorytety i dowody.	🔴 Przeznaczenie ogromnych funduszy na walkę z „wyimaginowanym wrogiem". ✅ Inwestowanie w infrastrukturę obronną, zdrowotną i edukację.
Podejmowanie działań krótkowzrocznych, bez uwzględnienia skutków długoterminowych.	Wdrażanie rozwiązań przemyślanych i trwałych, zgodnych z dowodami.	🔴 Wprowadzenie surowych ograniczeń bez konsultacji społecznych, co wywołuje zamieszki. ✅ Zorganizowanie konsultacji w sprawie zmian politycznych, aby zyskać społeczne poparcie.

Czy zatem nie powinniśmy bardziej krytycznie podchodzić do tego, kto i dlaczego próbuje wywołać w nas strach? W wykładzie pt. Bezpiecznie już było gen. Roman Polko mówi o współczesnych zagrożeniach, bezpieczeństwie i mechanizmach strachu. Strach to potężne narzędzie manipulacji. Nauczmy się oddzielać rzeczywistość od stereotypów i nie dajmy sobą sterować. Polecam także film o chorobie noblowskiej w stopce. Więcej w linku poniżej.

Co powiedzą o Tobie byłe dziewczyny/byli chłopcy?

Zarządzanie oparte na dowodach pozwala uniknąć chaosu i niepotrzebnych napięć społecznych, zwiększając skuteczność podejmowanych działań. Przykłady pokazują, że decyzje bazujące na faktach budują zaufanie społeczne, wzmacniają odporność na kryzysy i sprzyjają długoterminowej stabilności. Z kolei działania podejmowane bez dowodów, choć mogą wydawać się szybkie i adekwatne, często pogłębiają problemy i prowadzą do eskalacji strachu, nienawiści i uprzedzeń.

Jesteś w stanie uwierzyć w narrację, jeśli jest w niej odwołanie do badań i statystyk? Narracja oparta na danych i przypadkach może być migawkowa i lokalna. Dane mogą nie być do zweryfikowania. Pisanie w oparciu o urażoną dumę byłych członków ma taką samą wartość jak opinia o Tobie, bazująca na osądach obrażonych, zniechęconych byłych znajomych. Może być to ciekawa, pełna smaczków opowieść, ale czy naprawdę jest oparta na faktach? Czy pisarz ustalił z czytelnikiem, że mówi o opiniach, a nie o rzeczywistych zdarzeniach, liczbach i faktach? Kluczowe jest, by w każdej sytuacji – także kryzysowej – kierować się faktami, a nie emocjami czy stereotypami. Naukowiec też moze tworzyć fikcje, a dziennikarz równoległą rzeczywistość. Trudne czasy.

W sytuacjach kryzysowych (np. katastrofy naturalne, pandemie, kryzysy gospodarcze) EBM pozwala na podejmowanie szybkich i skutecznych decyzji, opartych na faktach i analizach, a nie na spekulacjach czy emocjach.

EBM jest niezwykle praktyczne 

EBM jest niezwykle praktyczne, gdyż pomaga w podejmowaniu decyzji, które są oparte na faktach i dowodach, zamiast emocjach, uprzedzeniach czy intuicji. Jego zastosowanie w ocenach decyzji medialnych, kryzysowych, przedsiębiorczych oraz w edukacji zapewnia obiektywność, precyzyjność i skuteczność. Wprowadzenie EBM do praktyki zarządzania i decyzyjności daje możliwość lepszego reagowania na wyzwania współczesnego świata, jednocześnie budując zaufanie i transparentność w różnych dziedzinach życia.

Źródła: 

1. Roman Polko, Paulina Polko, Rozgromić konkurencję: Sprawdzone w boju strategie dowodzenia, motywowania i zwyciężania, wyd. Wyd. 2 rozsz, Wydawnictwo Helion, Gliwice op. 2014 (Onepress Exclusive).
2. Dawid Myśliwiec, Byłem na konferencji o strukturyzacji wody! 2024 (Uwaga! Naukowy Bełkot) https://www.youtube.com/watch?v=nhiJE2U6WYY.

więcej

Poziomy świadomości Gravesa a Zarządzanie oparte na dowodach EBM

Model poziomów świadomości Gravesa (systemów wartości) znajduje zastosowanie w zarządzaniu opartym na dowodach (Evidence-Based Management, EBM) przez umożliwienie głębszego zrozumienia, jak różne poziomy świadomości wpływają na proces podejmowania decyzji, motywacje i interpretację dowodów w organizacjach. Dzięki temu liderzy i menedżerowie mogą lepiej dostosować swoje strategie i metody zarządzania, aby były bardziej skuteczne i zrozumiałe dla pracowników, którzy reprezentują różne poziomy świadomości.

Poziomy świadomości Gravesa opisują ewolucję ludzkiej świadomości przez osiem podstawowych poziomów, z których każdy charakteryzuje się unikalnym systemem wartości, przekonań i sposobem myślenia. Model ten tłumaczy, jak różne osoby i grupy mogą funkcjonować na odmiennych poziomach świadomości, co prowadzi do różnorodnych sposobów radzenia sobie z wyzwaniami, interpretowania rzeczywistości i rozwiązywania problemów. Każdy poziom świadomości jest reprezentowany przez kolor:

1. Beżowy – świadomość przetrwania, instynktowne działania.
2. Purpurowy – myślenie magiczne, więzi plemienne, bezpieczeństwo w grupie.
3. Czerwony – egocentryzm, ekspresja siły, dominacja.
4. Niebieski – struktura, porządek, zasady i autorytet.
5. Pomarańczowy – indywidualizm, sukces, innowacja, rywalizacja.
6. Zielony – empatia, wspólnota, równowaga i współpraca.
7. Żółty – elastyczność, systemowe myślenie, adaptacja do zmian.
8. Turkusowy – holizm, świadomość globalna, zrównoważony rozwój.

Każdy poziom świadomości odzwierciedla zmiany w wartościach i postawach, które pojawiają się wraz z rosnącą zdolnością jednostki lub społeczności do adaptacji w obliczu coraz bardziej złożonych wyzwań. Model Gravesa jest szeroko stosowany w rozwoju osobistym, zarządzaniu, psychologii organizacyjnej i edukacji, pomagając w rozumieniu różnorodnych perspektyw oraz w dostosowywaniu metod komunikacji i współpracy. 

Oto kilka przykładów, jak poziomy świadomości Gravesa mogą wpływać na zarządzanie oparte na dowodach:

1. Dopasowanie przekazu – Dowody powinny być prezentowane w sposób zrozumiały i zgodny z wartościami na poziomie świadomości odbiorcy. Na przykład pracownicy na poziomie niebieskim (ceniący zasady i stabilność) mogą bardziej przekonać się do dowodów wspierających utrzymanie struktury i zgodność z procedurami. Z kolei osoby na poziomie pomarańczowym (innowacja, rywalizacja) będą bardziej otwarte na dane dotyczące wyników i sukcesów organizacyjnych.

2. Akceptacja zmian – Zarządzanie oparte na dowodach często wiąże się z wprowadzaniem nowych praktyk opartych na najlepszych dostępnych danych. Jednakże gotowość do przyjęcia zmian zależy od poziomu świadomości pracowników. Na przykład pracownicy na poziomie zielonym mogą być bardziej otwarci na dowody przemawiające za korzyściami wspólnotowymi i współpracą, natomiast poziomy bardziej hierarchiczne mogą wymagać dowodów związanych z bezpieczeństwem i kontrolą.

3. Rozwój organizacyjny – Zrozumienie poziomów świadomości ułatwia tworzenie strategii rozwoju opartego na dowodach, które są dopasowane do kultury organizacyjnej. W organizacjach z dominującymi poziomami pomarańczowym i zielonym, które sprzyjają innowacyjności i współpracy, można skutecznie wprowadzać dowody promujące zmiany i eksperymentowanie. Natomiast organizacje, które dominują poziomy niższe, mogą lepiej przyswajać dowody nawiązywane do wartości bezpieczeństwa, stabilności czy tradycji.

4. Wzmacnianie dowodów zgodnych z wartościami – W zarządzaniu opartym na dowodach kluczowe jest, by dane były nie tylko prawdziwe, ale także zrozumiane i akceptowane. Graves pomaga liderom dostrzegać, jakie typy dowodów mogą być najbardziej przekonujące na różnych poziomach świadomości. Dzięki temu menedżerowie mogą wzmacniać dowody, które rezonują z dominującymi wartościami ich zespołu, zwiększając zaangażowanie i akceptację proponowanych rozwiązań.

Podsumowując, model Gravesa wspiera EBM przez dostosowanie przekazu i strategii do poziomu świadomości pracowników. Umożliwia to lepsze wykorzystanie dowodów w zarządzaniu, wspierając akceptację i zrozumienie nowych praktyk oraz zwiększając ich efektywność.

więcej