Decyzjofonia, legitomgła i przejrzystoza

Te trzy pojęcia — choć brzmią groteskowo — opisują realne napięcia w kulturze decyzyjnej. Warto je potraktować nie jako żart językowy, lecz jako punkty wyjścia do badań empirycznych. Bo jeśli chcemy projektować lepsze praktyki — w zarządzaniu, komunikacji, dziennikarstwie danych — musimy najpierw nazwać to, co dziś działa źle.

Proponujemy trzy pojęcia — karkołomne, pionierskie, ale trafne — które mogą pomóc uchwycić napięcia współczesnej kultury decyzyjnej: decyzjofonia (decisionophony), legitomgła (legitfog) i przejrzystoza (transparencosis).

Decyzjofonia: nadprodukcja bez uzasadnienia

Decyzjofonia to stan, w którym decyzje mnożą się w rytmie komunikatów, ale ich sens tonie w hałasie. Organizacje, instytucje i liderzy podejmują działania, publikują stanowiska, ogłaszają zmiany — ale bez jasnego uzasadnienia, bez źródeł, bez kontekstu. W efekcie odbiorcy nie wiedzą, czy decyzja jest trafna, czy tylko efektowna. Warto zbadać, jak decyzjofonia wpływa na zaufanie, efektywność i zdolność do uczenia się w organizacjach.

Legitomgła: rozmycie legitymacji

Legitomgła to zjawisko, w którym decyzje są formalnie poprawne, ale ich uzasadnienie jest nieczytelne. Dane są ukryte, źródła niejawne, język technokratyczny. Decyzja „jest”, ale nie wiadomo przez kogo, na jakiej podstawie i po co. To nie tylko problem komunikacyjny — to kryzys legitymacji. Badania nad legitomgłą mogłyby pokazać, jak różne grupy odbiorców (np. pracownicy, obywatele, klienci) rozpoznają i oceniają przejrzystość decyzji.

Przejrzystoza: pozorna transparentność

Przejrzystoza to choroba organizacyjna, w której wszystko jest „transparentne”, ale nic nie jest dostępne. Deklaracje otwartości mnożą się, ale dane są nieczytelne, raporty niekompletne, a procesy decyzyjne zamknięte. To zjawisko wymaga krytycznej analizy: jak rozpoznać przejrzystość pozorną, jakie są jej symptomy i jak ją mierzyć? Przejrzystoza może być szczególnie groźna w instytucjach publicznych, gdzie deklaracje mają zastępować realne działania.

W świecie, który produkuje decyzje szybciej niż potrafi je uzasadnić, rośnie potrzeba nie tylko nowych narzędzi analitycznych, ale też nowego języka. Bo jak opisać zjawiska, które są powszechne, ale wciąż wymykają się klasyfikacji? 

Tematyka: kierunki badań, mgła