19.04.2025

Zarządzanie oparte na dowodach z wykorzystaniem metodyki systematycznego przeglądu literatury

W branży medycznej w ramach budowy hierarchii dowodów naukowych systematyczne przeglądy literatury oraz metaanalizy znajdują się na jej szczycie. Adaptacja rozwiązań z tego obszaru gospodarki i życia mogą być skuteczne i efektywne z punktu widzenia specyfiki dyscypliny nauki o zarządzaniu i jakości. Celem artykułu jest krytyczny przegląd różnych ujęć, zasad i podejść do zastosowania metody systematycznego przeglądu literatury w naukach o zarządzaniu i jakości. W treści artykułu dokonano oceny możliwości zastosowania koncepcji zarządzania opartego na dowodach z wykorzystaniem metodyki systematycznego przeglądu literatury oraz wskazano implikacje teoretyczne odnoszące się do specyfiki zastosowania tej metody w publikacjach o zasięgu światowym. Na podstawie przeprowadzonych badań i analiz opracowano autorski model zastosowania metodyki systematycznego przeglądu literatury do wdrożenia w naukach o zarządzaniu i jakości koncepcji Evidence Based Practice oraz Evidence Based Management. Wskazano, iż zaproponowana w artykule koncepcja zarządzania oparta na dowodach z wykorzystaniem metodyki systematycznego przeglądu literatury stanowi nowe narzędzie do podejmowania decyzji zarządczych menedżerów korzystających z dużych zbiorów danych (danych publikacji naukowych).

👉 https://przegladorganizacji.pl/artykul/2024/10.33141po.2024.02.04

14.04.2025

Co to jest NEAR/n?

To termin używany w kontekście wyszukiwania w bazach danych i wyszukiwarkach naukowych, który oznacza właśnie operator pozwalający określić maksymalny dystans (w liczbie słów) między wyszukiwanymi terminami. Operator bliskości stosowany jest w wyszukiwarkach baz danych naukowych (np. Scopus, Web of Science, ProQuest, czasem EBSCO), który pozwala znaleźć słowa znajdujące się blisko siebie w tekście — czyli w określonej liczbie słów od siebie.

NEAR/3 oznacza, że dwa słowa muszą pojawić się maksymalnie w odległości trzech słów od siebie, w dowolnej kolejności. Przykład:

Zapytanie:

(pharmaceutical NEAR/3 marketing)

Znajdzie np.:

  • pharmaceutical marketing

  • marketing of pharmaceutical products

  • the pharmaceutical and health marketing strategy

Ale nie znajdzie:

  • marketing in the pharmaceutical industry (bo „marketing” i „pharmaceutical” dzieli więcej niż 3 słowa)

Dlaczego to przydatne?

  • Jest bardziej elastyczny niż AND (który wymaga tylko, żeby oba słowa były gdziekolwiek w dokumencie, niekoniecznie blisko siebie)

  • A jednocześnie bardziej precyzyjny niż OR

  • Pomaga znaleźć powiązane tematycznie frazy, które autorzy zapisują w różnych konfiguracjach

Dostępność

Nie wszystkie bazy obsługują NEAR/n — np.:

  • Scopus: tak

  • Web of Science: tak

  • ProQuest: tak

  • PubMed: nie (tam masz np. ADJ3 albo within 3 words)

  • Google Scholar: nie obsługuje operatorów bliskości

Podstawowe proximity operators po angielsku:

OperatorOpisPrzykładDostępność
NEAR/nWyszukuje słowa znajdujące się w odległości n słów od siebie, w dowolnej kolejnościmarketing NEAR/3 pharmaceuticalScopus, Web of Science
WITHIN/nWyszukuje słowa w odległości n słów, często w tej samej kolejnościmarketing WITHIN/3 pharmaceuticalniektóre bazy
ADJ(n)Wyszukuje słowa znajdujące się obok siebie lub w odległości n słów, często w określonej kolejnościmarketing ADJ3 pharmaceuticalCINAHL, PubMed
PRE/nWyszukuje słowo A poprzedzające słowo B w odległości n słówmarketing PRE/3 pharmaceuticalProQuest

7.04.2025

Jak listy kontrolne i narzędzia oceny ryzyka błędu wspierają procesy badawcze?

Sieć EQUATOR (Enhancing the QUAlity and Transparency Of health Research) jest globalną inicjatywą, która koncentruje się na poprawie jakości i przejrzystości raportów badawczych. W ramach jej działań można znaleźć szeroką gamę zasobów wspierających naukowców, takich jak listy kontrolne i narzędzia oceny ryzyka błędu.

Dlaczego są potrzebne?

Listy kontrolne są kluczowe w zapewnieniu jakości raportów badawczych, minimalizując ryzyko pominięcia istotnych informacji. Narzędzia oceny ryzyka błędu pomagają zidentyfikować potencjalne słabe punkty w badaniach, co pozwala na ich bardziej krytyczną analizę.

Te narzędzia są szczególnie przydatne dla osób pracujących nad badaniami klinicznymi, epidemiologicznymi oraz naukami podstawowymi. Dzięki nim naukowcy mogą uniknąć błędów metodologicznych, które mogłyby wpłynąć na wiarygodność wyników.

Na stronie EQUATOR dostępne są liczne przewodniki i listy kontrolne, w tym m.in.. PRISMA (do raportowania metaanaliz) oraz CONSORT (do raportowania badań klinicznych). Każdy z tych zasobów został zaprojektowany, aby wspierać przejrzystość i rzetelność w publikacjach naukowych.

Randomizowane kontrolowane badania kliniczne (RCT)

Randomizowane kontrolowane badania kliniczne (RCT) są uważane za „złoty standard” w eksperymentach medycznych. Polegają na losowym przydzielaniu uczestników do grup badawczych, takich jak grupa eksperymentalna (otrzymująca nowe leczenie) i grupa kontrolna (otrzymująca placebo lub standardowe leczenie). Dzięki temu można obiektywnie ocenić skuteczność i bezpieczeństwo interwencji medycznych. RCT są kluczowym elementem medycyny opartej na faktach (EBM) i są stosowane nie tylko w medycynie, ale także w innych dziedzinach, takich jak psychologia czy nauki społeczne.

Badania RCT mogą być bardzo przydatne w zarządzaniu, zwłaszcza w obszarze podejmowania decyzji opartych na dowodach. Mogą być stosowane do testowania różnych strategii zarządzania, polityk organizacyjnych czy metod szkoleniowych. Na przykład, jeśli firma chce wdrożyć nowy sposób motywowania pracowników, może przeprowadzić RCT, aby sprawdzić, czy rzeczywiście przynosi on lepsze rezultaty w porównaniu do obecnych praktyk. Takie badania pozwalają na minimalizowanie ryzyka błędów decyzyjnych, a także pomagają zrozumieć, które interwencje są najbardziej skuteczne. 

31.03.2025

Ewolucja systematycznych przeglądów literatury – od statycznych do dynamicznych – analiza krytyczna

 Zeszyty Naukowe Akademii Górnośląskiej - nr 19



Jak systematyczne przeglądy literatury adaptują się do burzliwych czasów i zmieniają oblicze EBMnt? Poprzez krytyczny przegląd literatury zbadaliśmy, w jaki sposób tradycyjne, statyczne przeglądy, zazwyczaj realizowane jako jednorazowe projekty, przekształcają się w dynamiczne, aktualizowane na bieżąco „żywe przeglądy literatury”.
Najważniejsze wyniki: – Tradycyjne, statyczne przeglądy, sporządzane w formie jednorazowych raportów, stopniowo ewoluują w miarę rozwoju technologii oraz rosnącej liczby publikacji naukowych. – Podejścia dynamiczne, oparte na koncepcji żywych przeglądów systematycznych, odpowiadają współczesnym potrzebom aktualizowania przeglądów w czasie rzeczywistym.
Wartość dodana: Tradycyjne przeglądy, kiedyś wystarczające jako jednorazowe raporty, tracą na aktualności w obliczu rosnącej liczby nowych badań. Wyniki naszych badań wskazują na konieczność opracowania bardziej elastycznych i zarazem dynamicznych metod dokonywania przeglądu literatury, które nadążą za ciągłymi innowacjami.

27.02.2025

Krzywa uczenia (Learning Curve) oraz DART w paradygmacie Evidence-Based Management (EBMnt)

Współczesne zarządzanie organizacjami nie tylko poszukuje efektywności operacyjnej, ale także stawia na badania naukowe i dowody empiryczne, które wspierają podejmowanie decyzji. W ramach paradygmatu Evidence-Based Management (EBMnt), koncepcje takie jak krzywa uczenia oraz podejście DART (Dynamic Assessment of Real-Time Learning) są analizowane w kontekście skuteczności procesów i metod pracy. Poniżej omówię te dwie koncepcje w kontekście EBMnt, uwzględniając ich rolę w poprawie wyników organizacji.

Krzywa uczenia (Learning Curve) w EBMnt

Krzywa uczenia to koncepcja, która ilustruje, jak zmienia się efektywność pracy (np. wydajność, czas realizacji zadania) w miarę zdobywania doświadczenia w danym obszarze. W uproszczeniu oznacza to, że im więcej danej czynności wykonujemy, tym szybciej stajemy się w niej biegli, a tym samym zmniejsza się czas potrzebny na jej wykonanie oraz poprawia jakość wyników.

W paradygmacie Evidence-Based Management (EBMnt), analiza krzywej uczenia jest podstawą do podejmowania decyzji na temat alokacji zasobów, planowania szkoleń, doskonalenia procesów czy też identyfikowania obszarów, które mogą wymagać większego wsparcia. Kluczowym elementem w tym podejściu jest wykorzystanie danych empirycznych i dowodów naukowych, które wskazują, jak krzywa uczenia różni się w zależności od kontekstu organizacyjnego, rodzaju pracy czy specyfiki danej branży.

Andrew Neel / piexels.com

Dowody empiryczne w tym zakresie mogą wskazywać, że np. w firmach produkcyjnych krzywa uczenia jest silnie związana z procesami automatyzacji i standaryzacji, podczas gdy w branży kreatywnej może mieć charakter bardziej złożony, a czas doskonalenia umiejętności jest trudniejszy do zmierzenia w sposób liniowy. EBMn pozwala na monitorowanie i analizowanie tych zmian w czasie, co umożliwia optymalizację procesów.

DART (Dynamic Assessment of Real-Time Learning) w EBMnt

DART to podejście, które wykorzystuje dynamiczną ocenę postępu w czasie rzeczywistym, w kontekście uczenia się organizacji. Zamiast analizować jedynie zmiany w efektywności na przestrzeni długoterminowej, DART koncentruje się na ciągłym zbieraniu danych, które pozwalają na ocenę, jak organizacja (lub jej członkowie) przyswajają nową wiedzę i jak wpływa to na ich wyniki w krótkim okresie czasu.

W ramach EBMnt, podejście DART staje się szczególnie istotne, ponieważ umożliwia to organizacjom nie tylko reagowanie na problemy w czasie rzeczywistym, ale także monitorowanie, jakie konkretne strategie lub interwencje szkoleniowe przynoszą wymierne efekty w krótkim czasie. Dzięki wykorzystaniu dowodów w czasie rzeczywistym, organizacje mogą szybciej identyfikować skuteczne techniki uczenia się i adaptacji, które prowadzą do lepszych wyników.

DART w kontekście EBMnt pozwala na szybkie testowanie różnych strategii zarządzania i ocenę ich wpływu na proces uczenia się. Przykładem może być analiza efektywności szkoleń lub programów rozwoju pracowników na poziomie indywidualnym, ale także zespołowym. Dzięki podejściu opartego na dowodach, organizacje mogą wprowadzać korekty w strategiach rozwoju w sposób bardziej elastyczny i dostosowany do aktualnych potrzeb.

Połączenie Krzywej Uczenia i DART w Paradygmacie EBMnt

Obydwa podejścia – krzywa uczenia oraz DART – w kontekście EBMnt mogą być wzajemnie uzupełniające. Krzywa uczenia pokazuje długoterminowy trend efektywności w miarę zdobywania doświadczenia, podczas gdy DART koncentruje się na bieżącej ocenie i adaptacji, bazując na danych zebranych w czasie rzeczywistym. Połączenie tych dwóch elementów w ramach paradygmatu EBMn umożliwia organizacjom nie tylko lepsze prognozowanie, ale także szybkie reagowanie na zmiany i optymalizowanie procesów uczenia się.

W praktyce, organizacje mogą korzystać z krzywej uczenia do długoterminowego planowania szkoleń, rozwoju kompetencji, czy też projektowania procesów. Jednocześnie, zastosowanie DART pozwala na bieżąco monitorować efektywność tych działań i dokonywać korekt, kiedy dane wskazują, że dany proces lub interwencja nie przynosi oczekiwanych rezultatów. Z perspektywy EBMn, oba te narzędzia powinny być wspierane dowodami empirycznymi, które pozwalają na obiektywne ocenianie skuteczności działań i podejmowanie decyzji na ich podstawie.

Podsumowanie

W kontekście Evidence-Based Management (EBMnt), zarówno krzywa uczenia, jak i DART stanowią potężne narzędzia analityczne, które pozwalają organizacjom na poprawę efektywności poprzez wykorzystanie naukowych dowodów i danych. Krzywa uczenia daje szerokie spojrzenie na długoterminowy rozwój, a DART pozwala na szybkie i bieżące dostosowanie strategii zarządzania w czasie rzeczywistym. Dzięki temu organizacje mogą nie tylko optymalizować swoje procesy, ale także dynamicznie dostosowywać się do zmieniających się warunków rynkowych i potrzeb pracowników.

23.02.2025

5 Why

Metoda 5 Why (5 x Dlaczego) to technika analizy przyczynowo-skutkowej, służąca do identyfikacji źródłowej przyczyny problemu. Polega na pięciokrotnym zadaniu pytania dlaczego? w odpowiedzi na kolejne stwierdzenia, aż do dotarcia do fundamentalnej przyczyny problemu.

Metoda 5 Why

21.02.2025

Jak balansować wpływ i jakość badań w REF?

REF (Research Excellence Framework) to system oceny badań, który równocześnie uwzględnia jakość badań i ich wpływ (tzw. impact) na społeczeństwo, gospodarkę i inne obszary. Aby efektywnie balansować te dwa aspekty, kluczowe jest zrozumienie kryteriów i oczekiwań dotyczących obu tych elementów.

1. Zrozumieć kryteria oceny

Pierwszym krokiem jest zrozumienie, na jakiej podstawie oceniane są jakość i wpływ badań w REF. Jakość badań oceniana jest przez panele ekspertów na podstawie czterech elementów: oryginalności, znaczenia, rzetelności oraz wkładu w daną dziedzinę. Wpływ badań oceniany jest poprzez studia przypadków, które pokazują, jak badania wpłynęły na gospodarkę, społeczeństwo, kulturę, środowisko, zdrowie lub politykę publiczną. Dokumentacja REF zawiera szczegółowe definicje, przykłady oraz standardy dotyczące każdego z tych elementów. Warto zapoznać się z odpowiednimi wytycznymi dla swojej dyscypliny i jednostki oceny.

2. Skupić się na jakości badań

Aby zapewnić wysoką jakość badań, należy zwrócić uwagę na ich oryginalność, znaczenie i rzetelność metodologiczną. W praktyce oznacza to projektowanie badań, które nie tylko dostarczają nowych, cennych informacji, ale są również dobrze udokumentowane i prowadzone zgodnie z rygorystycznymi standardami badawczymi.

Leonardo Luncasu / pexels.com

3. Budować studia przypadków (Impact Case Study)

Z kolei, by zademonstrować wpływ swoich badań, ważne jest opracowanie studiów przypadków, które pokazują, jak badania wpłynęły na rzeczywistość. Przykładem może być badanie związane z zrównoważonym rozwojem w biznesie, gdzie efektem badania może być wpływ na zmiany polityk korporacyjnych dotyczących zrównoważonego wykorzystania zasobów. Należy jasno pokazać, jak badania wpłynęły na zmiany w praktykach i decyzjach poza środowiskiem akademickim.

Na przykład, jeśli badania dotyczą modelu EBMnt, podkreśl, jak wdrożenie dowodów w procesy decyzyjne zwiększa efektywność organizacyjną i pomaga w adaptacji do zmieniających się warunków rynkowych.

4. Łączyć jakość z wpływem

Kluczem do sukcesu jest integracja jakości i wpływu. Dobre badania to takie, które nie tylko wnoszą nowe, wartościowe informacje do swojej dziedziny, ale również mają praktyczny, widoczny wpływ na świat poza uczelnią. Warto angażować się w interdyscyplinarne współprace, które zwiększą szansę na szeroki wpływ przy zachowaniu wysokich standardów badawczych.

5. Kultura refleksji i stałe doskonalenie

Ważnym elementem jest również budowanie kultury refleksji wśród badaczy, umożliwiającej dzielenie się doświadczeniami, omawianie wyzwań i sukcesów oraz promowanie ciągłego doskonalenia w obszarze badań. Regularne szkolenia i zasoby dla badaczy mogą pomóc w skuteczniejszym komunikowaniu wyników badań oraz lepszym dostosowywaniu ich do wymagań REF.

Podsumowanie

Balansowanie wpływu i jakości badań w ramach REF wymaga przemyślanej strategii. Zrozumienie kryteriów oceny, inwestowanie w wysoką jakość badań i umiejętność przedstawienia ich wpływu na szersze środowisko to kluczowe elementy sukcesu w procesie oceny badań.

Inspiracja

https://impact.ref.ac.uk/casestudies/Search1.aspx